مدیریت دیابت در روزهای بیماری و سرماخوردگی (Sick Day Rules)

بیماری و دیابت ترکیب چالش‌برانگیزی هستند. وقتی سرما می‌خورید، تب دارید یا مبتلا به عفونت هستید، کنترل قند خون بسیار دشوارتر می‌شود. قوانین روزهای بیماری یا Sick Day Rules مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها هستند که به شما کمک می‌کنند در این شرایط، دیابت را ایمن مدیریت کنید.

در این مقاله، همه چیز درباره مدیریت دیابت در روزهای بیماری را یاد می‌گیرید.

چرا بیماری قند خون را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟

بیماری یک استرس فیزیکی برای بدن است:

هورمون‌های استرس

• بدن کورتیزول و آدرنالین آزاد می‌کند
• این هورمون‌ها قند خون را بالا می‌برند
• مقاومت موقت به انسولین ایجاد می‌شود

واکنش ایمنی

• سیستم ایمنی برای مبارزه با عفونت فعال می‌شود
• انرژی بیشتر نیاز است
• کبد گلوکز بیشتر آزاد می‌کند

نتیجه

• قند خون معمولاً بالا می‌رود
• نیاز به انسولین بیشتر می‌شود
• خطر DKA (کتواسیدوز) افزایش می‌یابد

قوانین اصلی Sick Day

قانون ۱: هرگز انسولین را قطع نکنید

مهم‌ترین قانون در روزهای بیماری:

• حتی اگر نمی‌توانید غذا بخورید، انسولین را قطع نکنید
• انسولین بازال (طولانی‌اثر) را ادامه دهید
• شاید نیاز به انسولین بیشتر باشد

چرا؟

بدون انسولین، حتی بدون غذا، قند بالا می‌رود و خطر DKA وجود دارد.

قانون ۲: قند را مکرر چک کنید

• هر ۲-۴ ساعت قند را چک کنید
• حتی در شب
• CGM بسیار کمک‌کننده است

قانون ۳: کتون را بررسی کنید

• اگر قند بالای ۲۵۰ است
• یا استفراغ دارید
• یا حالت عمومی بد است
• از نوار کتون ادرار یا خون استفاده کنید

قانون ۴: مایعات زیاد بنوشید

• کم‌آبی در بیماری شایع است
• قند بالا + بیماری = کم‌آبی شدید
• هر ساعت حداقل ۱ لیوان مایعات

قانون ۵: کربوهیدرات کافی بخورید

• حتی اگر اشتها ندارید
• بدن به انرژی نیاز دارد
• غذاهای ساده و قابل هضم

چک‌لیست روزانه بیماری

زمان	اقدام
صبح	چک قند + کتون + مایعات
هر ۲-۴ ساعت	چک قند + مایعات + غذای سبک
قبل از خواب	چک قند + کتون + بررسی وضعیت
شب	تنظیم هشدار برای چک قند

تنظیم انسولین در بیماری

دیابت نوع ۱

انسولین بازال

• معمولاً همان دوز یا بیشتر
• هرگز قطع نکنید
• اگر قند مکرراً بالاست، ۱۰-۲۰٪ افزایش دهید

انسولین بولوس

• بر اساس قند تصحیح کنید
• اگر نمی‌خورید، بولوس غذا نزنید
• اما بولوس تصحیحی بزنید

قانون ۱۰٪

اگر قند مداوم بالای ۲۵۰ است:

• ۱۰٪ کل دوز روزانه را به عنوان تصحیح بزنید
• هر ۲-۴ ساعت تکرار کنید اگر لازم است

دیابت نوع ۲

اگر قرص می‌خورید

• قرص‌ها را ادامه دهید (مگر پزشک بگوید)
• متفورمین: اگر استفراغ شدید دارید، با پزشک مشورت کنید
• اگر نمی‌توانید بخورید، ممکن است نیاز به تنظیم باشد

اگر انسولین می‌زنید

• انسولین را ادامه دهید
• ممکن است نیاز به دوز بیشتر باشد

مایعات در روزهای بیماری

چقدر بنوشیم؟

• حداقل: ۱ لیوان (۲۵۰ میلی‌لیتر) هر ساعت
• هدف روزانه: ۲-۳ لیتر
• بیشتر اگر: تب، استفراغ، اسهال دارید

چه بنوشیم؟

اگر قند بالاست (بالای ۱۵۰)

• آب ساده
• چای بدون قند
• آب با لیمو
• نوشابه رژیمی (در صورت تحمل)

اگر قند پایین است (زیر ۱۰۰)

• آبمیوه رقیق شده
• نوشابه معمولی
• آب + عسل
• سوپ شیرین

غذا در روزهای بیماری

اگر می‌توانید غذا بخورید

• وعده‌های کوچک و مکرر
• غذاهای ساده
• نان تست، بیسکویت ساده
• سوپ
• برنج سفید
• موز

اگر نمی‌توانید غذا بخورید

• مایعات حاوی کربوهیدرات
• آبمیوه رقیق
• ژله
• بستنی یخی (اگر تحمل می‌کنید)
• هدف: ۵۰ گرم کربوهیدرات در روز

اگر استفراغ دارید

• جرعه‌های کوچک مایعات
• هر ۱۵ دقیقه چند قاشق
• یخ را بمکید
• اگر نمی‌توانید مایعات نگه دارید: به اورژانس بروید

چه زمانی به پزشک/اورژانس برویم؟

در روزهای بیماری، این علائم نیاز به کمک فوری دارند:

اورژانس (فوری)

• کتون بالا یا متوسط با قند بالا
• استفراغ بیش از ۲ ساعت
• ناتوانی در نگه داشتن مایعات
• تنفس سریع و عمیق
• بوی میوه‌ای نفس
• گیجی یا خواب‌آلودگی شدید
• درد شدید شکم

تماس با پزشک

• قند مداوم بالای ۳۰۰ (بیش از ۲۴ ساعت)
• تب بالای ۳۸.۵ که پایین نمی‌آید
• بیماری بیش از ۲ روز ادامه دارد
• نمی‌دانید چگونه انسولین را تنظیم کنید

داروهای بدون نسخه در بیماری

داروهای معمولاً ایمن

• استامینوفن: برای تب و درد
• ایبوپروفن: برای تب و درد (با احتیاط در کلیه)

داروهایی که باید با احتیاط مصرف شوند

• شربت سرفه: برخی قند زیاد دارند
• قرص سرماخوردگی: برخی سودوافدرین دارند که قند را بالا می‌برد
• ضد احتقان: ممکن است قند را بالا ببرد

توصیه

• برچسب را بخوانید
• نسخه بدون قند انتخاب کنید
• با داروساز مشورت کنید

پمپ انسولین در بیماری

تنظیمات پیشنهادی

• بازال موقت: ۱۱۰-۱۵۰٪ بسته به شدت بیماری
• تصحیح: بیشتر از معمول
• قند هدف: ممکن است کمی بالاتر بگذارید (۱۲۰-۱۵۰)

مشکلات احتمالی

• اگر استفراغ دارید، ممکن است نتوانید قند پایین را درمان کنید
• کم‌آبی جذب انسولین را تغییر می‌دهد
• آماده باشید به تزریق دستی برگردید اگر لازم شد

سیستم لوپ در بیماری

مزایا

• تنظیم خودکار انسولین
• واکنش به قند بالا
• کمک در شب

محدودیت‌ها

• ممکن است کافی نباشد در بیماری شدید
• IOB max ممکن است مانع شود
• باید بیشتر نظارت کنید

توصیه

• پروفایل بیماری (۱۱۰-۱۳۰٪) فعال کنید
• قند را بیشتر چک کنید
• آماده مداخله دستی باشید

بیماری‌های خاص

آنفلوانزا و کووید

• می‌توانند قند را به شدت بالا ببرند
• خطر DKA بیشتر
• نیاز به نظارت دقیق‌تر
• واکسیناسیون توصیه می‌شود

مسمومیت غذایی

• استفراغ و اسهال
• خطر کم‌آبی شدید
• ممکن است قند پایین بیاید (نمی‌توانید بخورید)
• زودتر به پزشک مراجعه کنید

عفونت ادراری

• در دیابتی‌ها شایع‌تر
• قند را بالا می‌برد
• نیاز به آنتی‌بیوتیک

سوالات متداول

سوال: اگر نمی‌توانم غذا بخورم، آیا انسولین بزنم؟

بله، انسولین بازال را حتماً بزنید. انسولین بولوس غذا را نزنید، اما اگر قند بالاست، بولوس تصحیحی بزنید. بدون انسولین، حتی بدون غذا، قند بالا می‌رود و خطر DKA وجود دارد.

سوال: چرا قند در بیماری بالا می‌رود حتی اگر نمی‌خورم؟

بیماری استرسی است که هورمون‌های استرس آزاد می‌کند. این هورمون‌ها کبد را وادار می‌کنند گلوکز آزاد کند و مقاومت به انسولین ایجاد می‌کنند. به همین دلیل قند بالا می‌رود حتی بدون غذا.

سوال: چه زمانی باید به اورژانس بروم؟

اگر کتون بالا دارید، نمی‌توانید مایعات نگه دارید، استفراغ مداوم دارید، تنفس سریع و عمیق دارید، گیجی شدید دارید یا بوی میوه‌ای از نفستان می‌آید. اینها علائم DKA هستند.

سوال: آیا متفورمین را در بیماری باید قطع کنم؟

اگر کم‌آبی شدید، استفراغ مداوم یا مشکل کلیوی دارید، با پزشک مشورت کنید. در برخی شرایط، متفورمین باید موقتاً قطع شود. اما خودسرانه قطع نکنید.

سوال: چگونه از DKA در بیماری جلوگیری کنم؟

انسولین را قطع نکنید، قند و کتون را مکرر چک کنید، مایعات زیاد بنوشید، و اگر قند بالا ماند یا کتون مثبت شد، انسولین بیشتر بزنید. در صورت نیاز زود به پزشک مراجعه کنید.

نکات کلیدی

• در روزهای بیماری هرگز انسولین را قطع نکنید
• قند را هر ۲-۴ ساعت چک کنید
• کتون را بررسی کنید (خصوصاً اگر قند بالای ۲۵۰ است)
• مایعات زیاد بنوشید (حداقل ۱ لیوان در ساعت)
• سعی کنید کربوهیدرات کافی بخورید
• نیاز به انسولین معمولاً بیشتر می‌شود
• اگر کتون بالاست یا استفراغ مداوم دارید، به اورژانس بروید
• برنامه Sick Day خود را از قبل با پزشک تنظیم کنید