آیا روزه گرفتن در ماه رمضان برای دیابتیها ممکن است؟
آیا روزه گرفتن در ماه رمضان برای دیابتیها ممکن است؟
روزه گرفتن در ماه مبارک رمضان برای مسلمانان اهمیت معنوی بسیار بالایی دارد و بسیاری از افراد دیابتی تمایل دارند این فریضه را انجام دهند. سوال مهم این است: آیا روزه گرفتن برای افراد دیابتی، بهخصوص آنهایی که انسولین مصرف میکنند، ممکن و ایمن است؟
پاسخ این است که بستگی دارد. برخی افراد دیابتی میتوانند با رعایت نکات و تنظیم درمان، به طور ایمن روزه بگیرند، اما برخی دیگر نباید روزه بگیرند چون خطر جدی برای سلامتشان وجود دارد. در این مقاله جامع، همه جوانب روزهداری با دیابت را بررسی میکنیم.
دیدگاه اسلامی درباره روزه افراد بیمار
قبل از هر چیز، مهم است بدانیم که اسلام افراد بیمار را از روزه گرفتن معاف کرده است. آیه قرآن میفرماید: «و من کان مریضاً أو علی سفر فعده من أیام أخر» (هر کس بیمار یا در سفر باشد، روزهای دیگری را روزه بگیرد).
اگر روزه گرفتن برای سلامت شما خطرناک است، نه تنها اجباری نیست، بلکه توصیه میشود روزه نگیرید. میتوانید با پرداخت فدیه (کفاره) این واجب را ادا کنید. با مرجع تقلید خود مشورت کنید.
چه کسانی نباید روزه بگیرند؟
روزه گرفتن برای افراد زیر توصیه نمیشود و میتواند خطرناک باشد:
خطر بسیار بالا (روزه ممنوع)
- دیابت نوع ۱ با کنترل ضعیف قند
- سابقه هیپوگلیسمی شدید در ۳ ماه گذشته
- سابقه کتواسیدوز دیابتی (DKA) در ۳ ماه گذشته
- عدم آگاهی از علائم هیپوگلیسمی
- زنان باردار یا شیرده با دیابت
- افراد با عوارض شدید دیابت (نارسایی کلیه، بیماری قلبی پیشرفته)
- بیماری حاد همزمان
- کار فیزیکی سنگین
خطر بالا (روزه توصیه نمیشود)
- دیابت نوع ۱ با کنترل متوسط
- دیابت نوع ۲ با کنترل ضعیف (HbA1c بالای ۱۰٪)
- افرادی که تنها زندگی میکنند و انسولین میزنند
- افرادی که چندین دوز انسولین روزانه استفاده میکنند
- سالمندان با بیماریهای همراه
خطر متوسط (ممکن است با احتیاط روزه بگیرند)
- دیابت نوع ۲ با کنترل خوب که انسولین پایه میزنند
- دیابت نوع ۲ که داروی خوراکی (غیر از سولفونیلاوره) مصرف میکنند
خطر پایین (میتوانند روزه بگیرند)
- دیابت نوع ۲ فقط با رژیم غذایی یا متفورمین
- افرادی با کنترل قند عالی
خطرات روزه برای دیابتیها
روزه گرفتن میتواند خطرات زیر را به همراه داشته باشد:
۱. هیپوگلیسمی (افت قند خون)
مهمترین خطر است. نخوردن غذا در طول روز میتواند باعث افت شدید قند شود، بهخصوص در افرادی که انسولین یا سولفونیلاوره مصرف میکنند. مطالعات نشان میدهند که خطر هیپوگلیسمی شدید در ماه رمضان ۴ تا ۷ برابر افزایش مییابد.
۲. هیپرگلیسمی (قند خون بالا)
پرخوری در افطار و سحر، بهخصوص غذاهای شیرین سنتی، میتواند قند را به شدت بالا ببرد. همچنین کاهش بیش از حد دوز انسولین میتواند به قند بالا منجر شود.
۳. کتواسیدوز دیابتی (DKA)
بهخصوص در دیابت نوع ۱، کمبود انسولین یا عدم خوردن غذا میتواند به DKA منجر شود که یک اورژانس پزشکی است.
۴. کمآبی
نخوردن آب در طول روز، بهخصوص در تابستانهای گرم، میتواند به کمآبی و عوارض آن منجر شود.
۵. ترومبوز (لخته خون)
کمآبی خطر لخته شدن خون را افزایش میدهد، بهخصوص در افراد با بیماری قلبی-عروقی.
قبل از ماه رمضان: آمادگی
اگر تصمیم به روزه گرفتن دارید، این مراحل را دنبال کنید:
۱. مشورت با پزشک (۱ تا ۲ ماه قبل)
- ریسک روزه را ارزیابی کنید
- HbA1c را چک کنید
- برنامه تنظیم داروها را دریافت کنید
- یاد بگیرید چه زمانی باید روزه را بشکنید
۲. آموزش خودمراقبتی
- نحوه تشخیص علائم هیپوگلیسمی و هیپرگلیسمی
- نحوه چک کردن قند خون
- تنظیم تغذیه در سحر و افطار
۳. تهیه تجهیزات
- گلوکومتر و نوار تست کافی
- قند سریع (برای اورژانس)
- نوار تست کتون
تنظیم انسولین برای ماه رمضان
تنظیم انسولین باید با نظر پزشک انجام شود. در اینجا اصول کلی را توضیح میدهیم:
انسولین بازال (لانتوس، لوومیر، ترسیبا)
- دوز را معمولاً ۱۵ تا ۳۰ درصد کاهش دهید
- زمان تزریق را به افطار منتقل کنید (برای لانتوس یکبار در روز)
- یا به دو دوز کوچکتر در سحر و افطار تقسیم کنید
انسولین سریعاثر (غذا)
- دوز معمول صبح را حذف کنید (چون صبحانه نمیخورید)
- دوز معمول ناهار را حذف کنید
- در سحر: دوز کمتری بزنید (چون تا افطار فاصله زیاد است)
- در افطار: دوز عادی یا کمی بیشتر (بسته به میزان غذا)
پمپ انسولین
- نرخ بازال روز را ۱۰ تا ۲۰ درصد کاهش دهید
- بولوس را فقط در سحر و افطار بدهید
- از حالت Temporary Basal استفاده کنید
هشدار: این فقط راهنمای کلی است. حتماً با پزشک خود برنامه دقیق بگیرید.
تنظیم داروهای خوراکی
متفورمین
- نسبتاً ایمن است
- دوز را تقسیم کنید: ۲/۳ در افطار و ۱/۳ در سحر
سولفونیلاورهها (گلیبنکلامید، گلیکلازاید)
- خطر هیپوگلیسمی بالاست
- دوز صبح را حذف یا به افطار منتقل کنید
- دوز کل را کاهش دهید
- شاید بهتر باشد با پزشک درباره تعویض دارو صحبت کنید
مهارکنندههای SGLT2 و GLP-1
- نسبتاً ایمن هستند
- ممکن است بدون تغییر مصرف شوند
- با پزشک مشورت کنید
تغذیه در ماه رمضان
سحر
- سحر را حتماً بخورید و نزدیک اذان صبح بخورید (برای کوتاهتر شدن زمان روزه)
- غذاهای با شاخص گلیسمی پایین: نان سبوسدار، حبوبات، سبزیجات
- پروتئین: تخممرغ، پنیر، گوشت
- چربی سالم: روغن زیتون، آجیل
- آب کافی بنوشید
- از غذاهای شیرین و شور پرهیز کنید
افطار
- با چند خرما و آب افطار کنید (نه زیاد)
- بعد از نماز، غذای اصلی بخورید
- پرخوری نکنید
- از غذاهای سرخکردنی و شیرینی زیاد پرهیز کنید
- سبزیجات و سالاد فراموش نشود
- آب کافی بنوشید (بین افطار و سحر)
شب
- یک میانوعده سبک بین افطار و سحر بخورید
- این به جلوگیری از هیپوگلیسمی صبح کمک میکند
مانیتورینگ قند خون
در ماه رمضان، چک کردن قند بسیار مهمتر است:
زمانهای مهم برای چک قند
- سحر (قبل از خوردن)
- اواسط روز
- عصر (قبل از افطار)
- ۲ ساعت بعد از افطار
- هر زمان که احساس متفاوتی دارید
نکته: چک کردن قند روزه را باطل نمیکند (طبق فتوای اکثر مراجع).
چه زمانی باید روزه را بشکنید؟
روزه را فوراً بشکنید اگر:
- قند خون زیر ۷۰ mg/dL شد
- قند خون بالای ۳۰۰ mg/dL شد
- علائم هیپوگلیسمی دارید (لرزش، تعریق، گیجی)
- علائم کمآبی شدید دارید
- احساس ناخوشی دارید
سلامت شما مهمتر از روزه است. روزه را بشکنید و بعداً قضا کنید.
سوالات متداول
سوال: آیا دیابت نوع ۱ میتواند روزه بگیرد؟
روزه برای اکثر افراد دیابت نوع ۱ توصیه نمیشود به دلیل خطر بالای هیپوگلیسمی و DKA. اگر اصرار دارید، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید و تحت نظارت دقیق باشید.
سوال: آیا تزریق انسولین روزه را باطل میکند؟
خیر، تزریق انسولین روزه را باطل نمیکند چون غذا وارد معده نمیشود. این نظر اکثر مراجع تقلید است. با مرجع خود مشورت کنید.
سوال: اگر قند خون در طول روز پایین آمد چه کنم؟
فوراً روزه را بشکنید و قند سریع بخورید. سلامت شما اولویت دارد. این روزه را میتوانید بعداً قضا کنید.
سوال: آیا میتوانم در ماه رمضان ورزش کنم؟
ورزش سبک بعد از افطار اشکالی ندارد. از ورزش سنگین در طول روز خودداری کنید چون خطر هیپوگلیسمی و کمآبی را افزایش میدهد.
سوال: چرا قند من در ماه رمضان بالاتر است؟
دلایل احتمالی: پرخوری در افطار، مصرف غذاهای شیرین، کاهش بیش از حد دوز انسولین، یا کمتحرکی. با پزشک مشورت کنید.
نکات کلیدی
- قبل از ماه رمضان حتماً با پزشک مشورت کنید
- همه افراد دیابتی نباید روزه بگیرند؛ خطر را ارزیابی کنید
- دوز انسولین و داروها نیاز به تنظیم دارد
- قند خون را مرتب چک کنید (روزه باطل نمیشود)
- سحر را نزدیک اذان بخورید
- از پرخوری در افطار پرهیز کنید
- آب کافی بین افطار و سحر بنوشید
- اگر قند زیر ۷۰ یا بالای ۳۰۰ شد، فوراً روزه را بشکنید
- سلامت شما مهمتر از روزه است
- اسلام بیماران را از روزه معاف کرده است
اشتراک گذاری
