اگر انسولین را اشتباهی تزریق کردم چه کار کنم؟
اگر انسولین را اشتباهی یا جابجا تزریق کردم، چه کار کنم؟
تزریق اشتباه انسولین میتواند برای هر فرد دیابتی پیش بیاید. شاید انسولین سریعاثر را با کنداثر جابجا کرده باشید، دوز اشتباهی زده باشید، یا اصلاً یادتان نیاید که تزریق کردهاید یا نه. این اشتباهات میتوانند ترسناک باشند، اما با دانستن اقدامات صحیح میتوانید از عوارض جدی جلوگیری کنید.
در این مقاله جامع، همه انواع اشتباهات رایج در تزریق انسولین و اقدامات لازم برای هر کدام را بررسی میکنیم. این اطلاعات میتواند در لحظات بحرانی به شما کمک کند و از افت یا افزایش خطرناک قند خون جلوگیری کند.
انواع اشتباهات رایج در تزریق انسولین
اشتباهات تزریق انسولین به چند دسته تقسیم میشوند:
- جابجایی انسولین سریعاثر با کنداثر
- تزریق دوز زیادتر از حد لازم
- تزریق دوز کمتر از حد لازم
- فراموش کردن تزریق
- تزریق دوبار (فراموش کردن که قبلاً زدهاید)
- تزریق در محل نامناسب
- تزریق انسولین فاسد یا منقضی
برای هر کدام از این موارد، اقدام متفاوتی لازم است. در ادامه هر کدام را جداگانه بررسی میکنیم.
جابجایی انسولین سریعاثر و کنداثر
این یکی از شایعترین و خطرناکترین اشتباهات است. بیایید هر دو سناریو را بررسی کنیم:
سناریو ۱: به جای انسولین کنداثر، سریعاثر زدم
مثال: به جای ۲۰ واحد لانتوس (کنداثر)، ۲۰ واحد نووراپید (سریعاثر) زدهاید.
خطر اصلی: افت شدید و سریع قند خون (هیپوگلیسمی)
اقدامات فوری:
- فوراً قند خون را چک کنید و یادداشت کنید
- شروع به خوردن کربوهیدرات کنید – به مقدار زیادی کربوهیدرات نیاز دارید
- با پزشک یا خط اورژانس دیابت تماس بگیرید
- هر ۱۵ تا ۳۰ دقیقه قند را چک کنید تا اثر انسولین تمام شود (۴ تا ۶ ساعت)
- کیت گلوکاگون را در دسترس داشته باشید
- تنها نمانید – کسی را خبر کنید که مراقب شما باشد
مقدار کربوهیدرات مورد نیاز: تقریباً به ازای هر ۱ واحد انسولین سریعاثر اضافی، ۱۰ تا ۱۵ گرم کربوهیدرات نیاز دارید. مثلاً اگر ۲۰ واحد اضافی زدهاید، ممکن است به ۲۰۰ تا ۳۰۰ گرم کربوهیدرات نیاز داشته باشید که باید به تدریج در طول ۴ تا ۶ ساعت مصرف شود.
سناریو ۲: به جای انسولین سریعاثر، کنداثر زدم
مثال: به جای ۱۰ واحد نووراپید برای غذا، ۱۰ واحد لانتوس زدهاید.
خطر اصلی: قند خون بعد از غذا بالا میماند و خطر افت قند ساعتها بعد وجود دارد
اقدامات:
- قند خون را چک کنید
- انسولین سریعاثر برای غذا بزنید (اگر هنوز نزدهاید)
- با پزشک تماس بگیرید برای تنظیم دوز انسولین کنداثر امشب
- ممکن است دوز بازال امشب نیاز به کاهش داشته باشد چون قبلاً مقداری اضافی زدهاید
- قند را مرتب چک کنید، بهخصوص ۸ تا ۱۲ ساعت بعد
- قبل از خواب میانوعده بخورید برای جلوگیری از افت شبانه
تزریق دوز زیادتر از حد لازم
اگر دوز انسولین بیشتر از حد لازم تزریق کردهاید:
انسولین سریعاثر بیش از حد
خطر: افت قند خون در ۲ تا ۴ ساعت آینده
اقدامات:
- قند خون را فوراً چک کنید
- محاسبه کنید چند واحد اضافی زدهاید
- کربوهیدرات اضافی بخورید (حدود ۱۰-۱۵ گرم به ازای هر واحد اضافی)
- هر ۳۰ دقیقه قند را چک کنید
- از ورزش و فعالیت بدنی خودداری کنید
- قند سریع در دسترس داشته باشید
- اگر دوز خیلی زیاد است (مثلاً دو برابر معمول)، با پزشک تماس بگیرید
انسولین کنداثر بیش از حد
خطر: افت قند خون در ساعات آینده (۸ تا ۲۴ ساعت بسته به نوع انسولین)
اقدامات:
- با پزشک تماس بگیرید
- قند خون را مرتب چک کنید (هر ۲ تا ۴ ساعت)
- میانوعدههای اضافی بخورید
- قبل از خواب حتماً قند چک کنید و میانوعده بخورید
- شب ساعت ۳ صبح قند را چک کنید
- اگر دوز خیلی زیاد است، ممکن است نیاز به بستری باشد
تزریق دوز کمتر از حد لازم
اگر متوجه شدید دوز کمتری تزریق کردهاید:
انسولین سریعاثر کمتر از حد
نتیجه: قند خون بعد از غذا بالا میرود
اقدامات:
- اگر تازه متوجه شدید (کمتر از ۱ ساعت از تزریق): میتوانید مابقی دوز را بزنید
- اگر بیشتر از ۱ ساعت گذشته: قند را چک کنید و در صورت بالا بودن، دوز تصحیحی بزنید
- وعده بعدی را با دوز صحیح مدیریت کنید
انسولین کنداثر کمتر از حد
نتیجه: قند خون در طول روز یا شب بالا میماند
اقدامات:
- اگر تازه متوجه شدید: مابقی دوز را بزنید
- اگر ساعتها گذشته: با پزشک مشورت کنید. معمولاً توصیه میشود صبر کنید و دوز بعدی را کامل بزنید
- قند را مرتب چک کنید و در صورت نیاز با انسولین سریعاثر تصحیح کنید
فراموش کردن تزریق انسولین
همه گاهی تزریق را فراموش میکنند. اقدام بستگی به نوع انسولین و زمان متوجه شدن دارد:
انسولین سریعاثر (غذا) را فراموش کردم
اگر کمتر از ۲ ساعت از غذا گذشته:
- قند را چک کنید
- دوز تصحیحی بر اساس قند فعلی بزنید
- شاید به دوز کمتری نیاز باشد چون بخشی از غذا هضم شده
اگر بیشتر از ۲ ساعت گذشته:
- قند را چک کنید
- فقط دوز تصحیحی برای قند بالا بزنید (نه دوز کامل غذا)
- منتظر وعده بعدی بمانید و دوز صحیح بزنید
انسولین کنداثر (بازال) را فراموش کردم
اگر کمتر از ۴ تا ۶ ساعت تأخیر دارید:
- دوز کامل را بزنید
- فردا به ساعت معمول برگردید
اگر بیشتر از ۶ ساعت تأخیر دارید:
- با پزشک مشورت کنید
- ممکن است دوز کمتری توصیه شود
- یا صبر کنید تا زمان دوز بعدی
- در این فاصله با انسولین سریعاثر قند را کنترل کنید
تزریق دوبار (یادم نیست زدم یا نه)
این وضعیت میتواند گیجکننده باشد. اگر مطمئن نیستید که تزریق کردهاید:
برای انسولین سریعاثر:
- قند خون را چک کنید
- اگر قند پایین یا در حال افت است، احتمالاً زدهاید – نزنید
- اگر قند بالاست و در حال افزایش، احتمالاً نزدهاید – بزنید
- در صورت شک، کمتر بزنید (نصف دوز) و بعداً تصحیح کنید
برای انسولین کنداثر:
- اگر مطمئن نیستید، نزنید
- تزریق دوبار انسولین کنداثر خطرناکتر است چون اثرش طولانی است
- قند را مرتب چک کنید و با انسولین سریعاثر تصحیح کنید
- فردا دوز عادی را بزنید
نکته پیشگیری: از یک اپلیکیشن یا دفترچه برای ثبت تزریقات استفاده کنید تا این مشکل پیش نیاید.
تزریق در محل نامناسب
محل تزریق بر سرعت جذب انسولین تأثیر میگذارد:
اگر انسولین سریعاثر را در ران یا باسن زدم (به جای شکم):
جذب کندتر خواهد بود. قند خون بعد از غذا ممکن است بالاتر برود و سپس دیرتر افت کند. قند را بیشتر چک کنید و صبور باشید.
اگر انسولین کنداثر را در شکم زدم (به جای ران):
جذب سریعتر خواهد بود. ممکن است در ساعات اولیه افت قند داشته باشید. قند را چک کنید و میانوعده بخورید.
تزریق در عضله به جای زیر پوست:
جذب سریعتر و شدیدتر خواهد بود. خطر افت قند بیشتر است. قند را مرتب چک کنید.
تزریق انسولین فاسد یا منقضی
اگر متوجه شدید انسولین فاسد بوده (در گرما مانده، یخ زده، یا منقضی شده):
نتیجه احتمالی: انسولین ممکن است کارایی کمتری داشته باشد یا اصلاً کار نکند
اقدامات:
- قند خون را چک کنید
- اگر قند بالاست، با انسولین سالم دوز تصحیحی بزنید
- آن ویال یا قلم را دور بیندازید
- از انسولین جدید استفاده کنید
- قند را بیشتر از معمول چک کنید
راهنمای سریع اقدامات
جدول زیر خلاصهای از اقدامات برای هر وضعیت است:
جابجایی سریع به جای کند: خطر افت شدید → کربوهیدرات زیاد بخورید، تماس با پزشک، مانیتورینگ مکرر
جابجایی کند به جای سریع: قند بالا + افت دیرتر → انسولین سریع برای غذا بزنید، دوز شب را کم کنید
دوز زیاد سریعاثر: افت قند → کربوهیدرات اضافی، مانیتورینگ هر ۳۰ دقیقه
دوز زیاد کنداثر: افت طولانیمدت → تماس با پزشک، میانوعدههای اضافی، چک شبانه
فراموش کردن سریعاثر: قند بالا → دوز تصحیحی بر اساس قند فعلی
فراموش کردن کنداثر: قند بالا → اگر کمتر از ۶ ساعت، بزنید؛ بیشتر، با پزشک مشورت کنید
پیشگیری از اشتباهات تزریق
راهکارهایی برای کاهش اشتباهات:
- قلمهای متفاوت: از قلمهای با رنگ متفاوت برای انسولین سریع و کند استفاده کنید
- محل نگهداری جدا: انسولین سریع و کند را در جاهای مختلف نگه دارید
- ثبت تزریقات: از اپلیکیشن یا دفترچه برای ثبت استفاده کنید
- روتین ثابت: همیشه در ساعات مشخص و با روتین ثابت تزریق کنید
- برچسبگذاری: روی قلمها برچسب بزنید: “غذا” و “شب”
- چک قبل از تزریق: قبل از هر تزریق، نام انسولین را بخوانید
- نورپردازی مناسب: در نور کافی تزریق کنید
- عدم عجله: عجله نکنید، بهخصوص وقتی خسته هستید
چه زمانی حتماً با پزشک تماس بگیرید؟
در موارد زیر حتماً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید:
- تزریق دوز بسیار بالای انسولین سریعاثر (بیش از دو برابر معمول)
- جابجایی کامل انسولین سریع و کند با دوز بالا
- علائم افت شدید قند: لرزش شدید، تعریق، گیجی، ضعف
- ناتوانی در خوردن یا استفراغ
- کودک یا سالمند دیابتی
- زن باردار دیابتی
- بیهوشی یا از دست دادن هوشیاری
- عدم اطمینان از اقدام صحیح
سوالات متداول
سوال: اگر انسولین را در محل کبود یا سفت تزریق کردم، مشکلی دارد؟
جذب انسولین در بافت کبود یا سفت (لیپوهیپرتروفی) میتواند نامنظم باشد. ممکن است جذب کمتر یا غیرقابل پیشبینی باشد. قند را بیشتر چک کنید و از آن محل برای تزریقهای بعدی استفاده نکنید.
سوال: انسولین را زدم ولی کمی از آن بیرون زد، چه کار کنم؟
مقدار کمی که بیرون میزند معمولاً ناچیز است. دوز اضافی نزنید. قند را چک کنید و در صورت نیاز تصحیح کنید. برای جلوگیری: سوزن را ۱۰ ثانیه در پوست نگه دارید قبل از بیرون آوردن.
سوال: قلم انسولین کار نمیکند و مطمئن نیستم دارو وارد شده یا نه، چه کار کنم؟
قند خون را ۱ تا ۲ ساعت بعد چک کنید. اگر بالاست، دوز تصحیحی بزنید. قلم را عوض کنید یا از ویال و سرنگ استفاده کنید.
سوال: آیا میتوانم انسولین اضافی تزریقشده را از بدن خارج کنم؟
خیر. وقتی انسولین تزریق شد، نمیتوان آن را خارج کرد. تنها راه مقابله با دوز اضافی، خوردن کربوهیدرات و مانیتورینگ است.
سوال: چرا گاهی با دوز یکسان، قند متفاوت میشود؟
عوامل زیادی بر جذب و اثر انسولین تأثیر میگذارند: محل تزریق، عمق تزریق، دمای بدن، فعالیت بدنی، استرس و حتی زمان روز. این تغییرات طبیعی هستند.
نکات کلیدی
- جابجایی انسولین سریع و کند یکی از خطرناکترین اشتباهات است
- اگر انسولین سریعاثر زیادی زدید، فوراً کربوهیدرات بخورید
- اگر انسولین کنداثر زیادی زدید، با پزشک تماس بگیرید
- در صورت فراموش کردن تزریق، بسته به زمان، اقدام متفاوت است
- اگر مطمئن نیستید انسولین کنداثر را زدهاید، نزنید
- محل تزریق بر سرعت جذب تأثیر میگذارد
- از قلمهای با رنگ متفاوت استفاده کنید
- تزریقات را ثبت کنید تا فراموش نکنید
- در موارد شدید یا شک، با پزشک تماس بگیرید
- همیشه قند سریع و گلوکاگون در دسترس داشته باشید
اشتراک گذاری
