رابطه سلیاک و دیابت نوع یک: مدیریت رژیم بدون گلوتن
رابطه سلیاک و دیابت نوع یک: مدیریت رژیم بدون گلوتن
اگر دیابت نوع ۱ دارید، احتمال ابتلا به بیماری سلیاک ۵-۱۰ برابر بیشتر از جمعیت عمومی است. مدیریت همزمان این دو بیماری چالشبرانگیز اما ممکن است. رابطه سلیاک و دیابت نوع یک: مدیریت رژیم بدون گلوتن را در این مقاله بررسی میکنیم.
چرا دیابت نوع ۱ و سلیاک با هم میآیند؟
هر دو بیماری خودایمنی هستند:
ارتباط ژنتیکی
- ژنهای HLA مشترک دارند
- HLA-DQ2 و HLA-DQ8 در هر دو بیماری نقش دارند
- اگر یکی را دارید، ریسک دیگری بالاست
آمار
- ۵-۱۰٪ دیابتیهای نوع ۱ سلیاک هم دارند
- در جمعیت عمومی فقط ۱٪
- بسیاری تشخیص داده نشدهاند
بیماری سلیاک چیست؟
سلیاک یک بیماری خودایمنی است که در آن:
- سیستم ایمنی به گلوتن واکنش نشان میدهد
- روده کوچک آسیب میبیند
- جذب مواد مغذی مختل میشود
گلوتن چیست؟
- پروتئینی در گندم، جو و چاودار
- در نان، ماکارونی، کیک و بسیاری غذاها وجود دارد
- حتی مقادیر کم میتواند مشکل ایجاد کند
علائم سلیاک
- اسهال یا یبوست مزمن
- نفخ و درد شکم
- کاهش وزن ناخواسته
- خستگی
- کمخونی
- پوکی استخوان
- مشکلات پوستی
- در بچهها: عدم رشد مناسب
غربالگری سلیاک در دیابت نوع ۱
چه زمانی تست بدهید
- در زمان تشخیص دیابت نوع ۱
- اگر علائم گوارشی دارید
- اگر قند خون غیرقابل توضیح نوسان دارد
- اگر هایپوی مکرر بدون دلیل دارید
- هر ۲-۵ سال یک بار (حتی بدون علائم)
تستهای تشخیصی
- tTG-IgA: آنتیبادی ترانسگلوتامیناز
- EMA: آنتیبادی اندومیزیال
- بیوپسی روده: برای تأیید قطعی
رژیم بدون گلوتن
تنها درمان سلیاک، رژیم کاملاً بدون گلوتن است:
غذاهای ممنوع (حاوی گلوتن)
- نان معمولی (گندم)
- ماکارونی معمولی
- کیک، شیرینی، بیسکویت معمولی
- آرد گندم
- جو
- چاودار
- بلغور
- سمولینا
- کوسکوس
- بسیاری سسها و سوپهای آماده
غذاهای مجاز (بدون گلوتن)
- برنج
- ذرت
- سیبزمینی
- کینوا
- حبوبات
- میوهها و سبزیجات
- گوشت، مرغ، ماهی (بدون پوشش نان)
- تخممرغ
- لبنیات
- آجیل و دانهها
- آرد برنج، آرد نخود، آرد ذرت
محصولات بدون گلوتن
- نان بدون گلوتن
- ماکارونی بدون گلوتن (از برنج، ذرت یا حبوبات)
- آرد بدون گلوتن
- بیسکویت و کیک بدون گلوتن
چالش: شمارش کربوهیدرات در رژیم بدون گلوتن
تفاوت محصولات بدون گلوتن
محصولات بدون گلوتن اغلب:
- کربوهیدرات متفاوت از معادل معمولی دارند
- GI متفاوتی دارند
- وزن متفاوتی دارند
- فیبر کمتری دارند
مقایسه کربوهیدرات
نان
- نان گندم معمولی (۱ برش): ۱۵ گرم
- نان بدون گلوتن (۱ برش): ۱۵-۲۵ گرم (متغیر)
ماکارونی
- ماکارونی گندم (۱۰۰ گرم پخته): ۲۵ گرم
- ماکارونی برنج (۱۰۰ گرم پخته): ۲۵-۳۰ گرم
- ماکارونی عدس (۱۰۰ گرم پخته): ۲۰ گرم
نکات مهم
- همیشه برچسب را بخوانید
- هر برند کربوهیدرات متفاوتی دارد
- وزن کنید، تخمین نزنید
تأثیر سلیاک بر قند خون
قبل از تشخیص سلیاک
- جذب کربوهیدرات مختل میشود
- هایپوی غیرقابل توضیح
- نیاز به انسولین کمتر (به دلیل جذب کم)
- نوسان قند غیرقابل پیشبینی
بعد از شروع رژیم بدون گلوتن
- روده بهبود مییابد
- جذب بهتر میشود
- نیاز به انسولین افزایش مییابد
- قند خون قابل پیشبینیتر میشود
مدیریت عملی روزانه
صبحانه
گزینههای بدون گلوتن
- تخممرغ با سبزیجات
- نان برنجی یا ذرتی با پنیر
- اوتمیل بدون گلوتن (مطمئن شوید برچسب Gluten-Free دارد)
- ماست با میوه و دانهها
- پنکیک بدون گلوتن
ناهار و شام
گزینههای خوب
- برنج با خورشت
- کباب با سالاد
- ماکارونی برنجی یا ذرتی
- سوپ با برنج (نه رشته)
- سالاد با پروتئین
میانوعده
- میوه
- آجیل
- ماست
- پنیر با سبزیجات
- بیسکویت بدون گلوتن
خطر آلودگی متقاطع
حتی مقادیر کم گلوتن میتواند آسیب بزند:
منابع آلودگی
- استفاده از ظروف مشترک
- توستر مشترک
- روغن سرخکردنی مشترک
- تخته برش مشترک
- غذای رستوران
پیشگیری
- ظروف جداگانه برای غذای بدون گلوتن
- توستر جداگانه
- اول غذای بدون گلوتن را بپزید
- در رستوران، از آشپزخانه بپرسید
غذاهای ایرانی بدون گلوتن
خوشبختانه بسیاری غذاهای ایرانی ذاتاً بدون گلوتن هستند:
غذاهای اصلی
- چلوکباب (بدون نان)
- خورشت قرمهسبزی با برنج
- خورشت قیمه با برنج
- فسنجان با برنج
- زرشکپلو با مرغ
- باقالیپلو
- عدسپلو
مراقب باشید
- آش رشته: رشته گندمی دارد
- کوکو: بعضی دستورها آرد دارند
- کتلت: آرد و نان دارد
- سوپ جو: جو گلوتن دارد
خرید و برچسبخوانی
نمادها
- Gluten-Free: بدون گلوتن
- GF: مخفف Gluten-Free
- نماد سنبله خطخورده: بدون گلوتن
کلماتی که باید بگردید
- گندم (Wheat)
- جو (Barley)
- چاودار (Rye)
- مالت (Malt)
- نشاسته اصلاحشده (ممکن است گندم باشد)
غذاهای پنهان حاوی گلوتن
- سس سویا (معمولاً گندم دارد)
- سوپهای آماده
- سسهای سالاد
- گوشتهای فرآوری شده (سوسیس، کالباس)
- بعضی داروها و مکملها
رستوران و مهمانی
در رستوران
- از قبل تماس بگیرید و بپرسید گزینه بدون گلوتن دارند
- به گارسون بگویید سلیاک دارید
- سوالات خاص بپرسید (روغن، سسها)
- غذاهای ساده انتخاب کنید
در مهمانی
- از قبل به میزبان بگویید
- غذای خودتان را ببرید (اگر لازم است)
- از غذاهای طبیعاً بدون گلوتن بخورید
سوالات متداول
سوال: آیا جو دوسر (اوت) گلوتن دارد؟
جو دوسر ذاتاً بدون گلوتن است، اما اغلب با گندم آلوده میشود. فقط جو دوسر با برچسب “Gluten-Free” بخورید.
سوال: آیا برنج گلوتن دارد؟
خیر، برنج طبیعتاً بدون گلوتن است. تمام انواع برنج (سفید، قهوهای، باسماتی) مجاز هستند.
سوال: چقدر طول میکشد روده بهبود یابد؟
معمولاً ۳-۶ ماه برای بهبود علائم و ۱-۲ سال برای بهبود کامل روده. در این مدت نیاز به انسولین ممکن است تغییر کند.
سوال: آیا میتوانم گاهی گلوتن بخورم؟
خیر. حتی مقادیر کم گلوتن روده را آسیب میزند، حتی اگر علائم نداشته باشید. رژیم باید ۱۰۰٪ بدون گلوتن باشد.
سوال: محصولات بدون گلوتن گران هستند، چه کنم؟
روی غذاهای طبیعاً بدون گلوتن تمرکز کنید: برنج، سیبزمینی، حبوبات، میوه، سبزی، گوشت. محصولات فرآوریشده بدون گلوتن را محدود کنید.
سوال: آیا بچه من هم باید تست سلیاک بدهد؟
بله، اگر فرزندتان دیابت نوع ۱ دارد، باید برای سلیاک تست شود. ریسک بالاست و تشخیص زودهنگام مهم است.
نکات کلیدی
- ۵-۱۰٪ دیابتیهای نوع ۱ سلیاک هم دارند
- هر دو بیماری خودایمنی با ژنهای مشترک هستند
- غربالگری سلیاک برای همه دیابتیهای نوع ۱ توصیه میشود
- رژیم کاملاً بدون گلوتن تنها درمان سلیاک است
- محصولات بدون گلوتن کربوهیدرات متفاوتی دارند، برچسب بخوانید
- بعد از شروع رژیم، نیاز به انسولین ممکن است افزایش یابد
- آلودگی متقاطع خطرناک است، ظروف جداگانه استفاده کنید
- بسیاری غذاهای ایرانی طبیعتاً بدون گلوتن هستند
- برچسبخوانی دقیق ضروری است
- با متخصص تغذیه آشنا به هر دو بیماری مشورت کنید
اشتراک گذاری
