لیست آزمایشهای ضروری سالانه برای دیابتیها
لیست آزمایشهای ضروری سالانه برای دیابتیها
زندگی با دیابت نیازمند مراقبت و پیگیری مداوم است. یکی از مهمترین بخشهای این مراقبت، انجام منظم آزمایشهای ضروری است که به شما و پزشکتان کمک میکند وضعیت سلامت عمومی را ارزیابی کنید و از عوارض احتمالی پیشگیری نمایید. در این مقاله جامع، تمام آزمایشهایی که هر فرد دیابتی باید سالانه انجام دهد را معرفی میکنیم.
دانستن اینکه چه آزمایشهایی لازم است و هر کدام چه اطلاعاتی ارائه میدهند، به شما قدرت میدهد که فعالانه در مدیریت بیماری خود مشارکت کنید. این آزمایشهای ضروری میتوانند مشکلات را قبل از جدی شدن شناسایی کنند.
هموگلوبین A1C: مهمترین آزمایش دیابت
آزمایش هموگلوبین A1C (که به آن HbA1c یا A1C نیز گفته میشود) میانگین قند خون شما را طی ۲ تا ۳ ماه گذشته نشان میدهد. این آزمایش از آزمایشهای ضروری سالانه محسوب میشود، اگرچه بسیاری از پزشکان آن را هر ۳ ماه یکبار درخواست میکنند.
چرا A1C مهم است؟
برخلاف آزمایش قند خون ناشتا که فقط وضعیت لحظهای را نشان میدهد، A1C تصویر کاملتری از کنترل قند در طول زمان ارائه میدهد. این آزمایش اندازهگیری میکند که چه مقدار گلوکز به هموگلوبین (پروتئین حامل اکسیژن در گلبولهای قرمز) متصل شده است.
اعداد هدف A1C
- برای اکثر افراد دیابتی: کمتر از ۷ درصد
- برای افراد مسن یا با سابقه هیپوگلیسمی شدید: کمتر از ۸ درصد
- برای افراد جوان و تازه تشخیص: کمتر از ۶.۵ درصد
هر یک درصد کاهش در A1C، خطر عوارض میکروواسکولار (مانند آسیب چشم و کلیه) را تا ۴۰ درصد کاهش میدهد.
پروفایل چربی (لیپید)
آزمایش پروفایل چربی خون یکی دیگر از آزمایشهای ضروری است که باید حداقل سالی یکبار انجام شود. افراد دیابتی در معرض خطر بیشتری برای بیماریهای قلبی-عروقی هستند، بنابراین کنترل چربی خون اهمیت ویژهای دارد.
اجزای پروفایل چربی
کلسترول تام: مجموع کل کلسترول خون. هدف کمتر از ۲۰۰ میلیگرم بر دسیلیتر است.
LDL (کلسترول بد): این نوع کلسترول در دیواره عروق رسوب میکند. برای افراد دیابتی، هدف معمولاً کمتر از ۱۰۰ میلیگرم بر دسیلیتر است و در افراد با سابقه قلبی، کمتر از ۷۰.
HDL (کلسترول خوب): این کلسترول به پاکسازی عروق کمک میکند. هدف برای مردان بالای ۴۰ و برای زنان بالای ۵۰ میلیگرم بر دسیلیتر است.
تریگلیسیرید: نوعی چربی که با مصرف کربوهیدرات زیاد افزایش مییابد. هدف کمتر از ۱۵۰ میلیگرم بر دسیلیتر است.
آزمایش عملکرد کلیه
دیابت یکی از شایعترین علل بیماری مزمن کلیه است. به همین دلیل، آزمایشهای کلیوی جزو آزمایشهای ضروری سالانه هستند.
کراتینین و GFR
کراتینین یک ماده زائد است که توسط کلیهها فیلتر میشود. سطح بالای کراتینین نشاندهنده کاهش عملکرد کلیه است. از روی کراتینین، میزان فیلتراسیون گلومرولی (GFR) محاسبه میشود که بهترین شاخص عملکرد کلیه است.
- GFR بالای ۹۰: عملکرد طبیعی کلیه
- GFR بین ۶۰ تا ۸۹: کاهش خفیف عملکرد
- GFR بین ۳۰ تا ۵۹: کاهش متوسط عملکرد
- GFR زیر ۳۰: کاهش شدید عملکرد
میکروآلبومینوری
این آزمایش میزان پروتئین آلبومین در ادرار را اندازهگیری میکند. وجود مقادیر کم آلبومین در ادرار (میکروآلبومینوری) اولین نشانه آسیب کلیوی در دیابت است. این آزمایش از آزمایشهای ضروری است که میتواند سالها قبل از بروز علائم، مشکل را شناسایی کند.
آزمایش عملکرد تیروئید
افراد دیابتی، بهخصوص مبتلایان به دیابت نوع ۱، در معرض خطر بیشتری برای اختلالات تیروئید هستند. آزمایش TSH (هورمون محرک تیروئید) باید حداقل سالی یکبار انجام شود.
علائم کمکاری تیروئید
- خستگی مداوم
- افزایش وزن غیرقابل توضیح
- یبوست
- خشکی پوست
- احساس سرما
علائم پرکاری تیروئید
- کاهش وزن با وجود اشتهای زیاد
- تپش قلب
- عصبانیت و بیقراری
- تعریق زیاد
- لرزش دستها
آزمایش کبد
بیماری کبد چرب غیرالکلی در افراد دیابتی شایع است. آزمایشهای کبدی از آزمایشهای ضروری هستند که باید سالانه انجام شوند.
آنزیمهای کبدی
ALT (آلانین آمینوترانسفراز): افزایش این آنزیم نشاندهنده آسیب سلولهای کبدی است.
AST (آسپارتات آمینوترانسفراز): این آنزیم هم در کبد و هم در قلب و عضلات وجود دارد.
ALP (آلکالین فسفاتاز): افزایش آن میتواند نشاندهنده مشکلات مجاری صفراوی باشد.
شمارش کامل خون (CBC)
آزمایش CBC اطلاعات ارزشمندی درباره سلولهای خون ارائه میدهد. این آزمایش میتواند کمخونی، عفونت و سایر مشکلات را شناسایی کند.
اجزای مهم CBC
- هموگلوبین: پروتئین حامل اکسیژن در گلبولهای قرمز
- هماتوکریت: درصد گلبولهای قرمز در خون
- گلبولهای سفید: سلولهای ایمنی بدن
- پلاکتها: مسئول لخته شدن خون
آزمایش ویتامین D
کمبود ویتامین D در افراد دیابتی شایع است و میتواند بر کنترل قند خون تأثیر بگذارد. این آزمایش بهخصوص برای افرادی که کمتر در معرض نور آفتاب هستند اهمیت دارد.
سطوح ویتامین D
- کمتر از ۲۰ نانوگرم بر میلیلیتر: کمبود
- ۲۰ تا ۲۹: ناکافی
- ۳۰ تا ۱۰۰: کافی
آزمایش ویتامین B12
داروی متفورمین که برای دیابت نوع ۲ تجویز میشود، میتواند جذب ویتامین B12 را کاهش دهد. افرادی که متفورمین مصرف میکنند باید سالانه سطح B12 خود را بررسی کنند.
علائم کمبود B12
- خستگی و ضعف
- سوزنسوزن شدن دستها و پاها
- مشکلات تعادل
- افسردگی
- مشکلات حافظه
فشار خون
اگرچه فشار خون یک آزمایش خونی نیست، اما اندازهگیری منظم آن از آزمایشهای ضروری برای افراد دیابتی محسوب میشود. فشار خون باید در هر ویزیت پزشکی اندازهگیری شود.
اهداف فشار خون در دیابت
هدف فشار خون برای اکثر افراد دیابتی کمتر از ۱۳۰/۸۰ میلیمتر جیوه است. فشار خون بالا آسیب به کلیه، چشم و قلب را تسریع میکند.
معاینه چشم
معاینه کامل چشم توسط چشمپزشک از آزمایشهای ضروری سالانه است. این معاینه شامل گشاد کردن مردمک و بررسی شبکیه برای تشخیص رتینوپاتی دیابتی است.
معاینه پا
معاینه پا برای بررسی جریان خون، حس و وضعیت پوست باید حداقل سالی یکبار توسط پزشک انجام شود. این معاینه میتواند نوروپاتی دیابتی و مشکلات گردش خون را شناسایی کند.
آزمایش مونوفیلامان
در این تست، پزشک با یک فیلامان نازک کف پاها را لمس میکند تا میزان حساسیت را بررسی کند. کاهش حس میتواند نشانه نوروپاتی باشد.
معاینه دندان
افراد دیابتی در معرض خطر بیشتری برای بیماریهای لثه هستند. معاینه دندانپزشکی هر ۶ ماه یکبار توصیه میشود.
نوار قلب (ECG)
افراد دیابتی در معرض خطر بیشتری برای بیماریهای قلبی هستند. نوار قلب پایه باید انجام شود و بسته به وضعیت، ممکن است آزمایشهای قلبی بیشتری لازم باشد.
جدول زمانبندی آزمایشها
برای راحتی شما، جدول زیر زمانبندی پیشنهادی آزمایشهای ضروری را نشان میدهد:
- هر ویزیت (هر ۳ ماه): قند خون ناشتا، فشار خون، وزن
- هر ۳ تا ۶ ماه: هموگلوبین A1C
- سالانه: پروفایل چربی، آزمایش کلیه، TSH، آنزیمهای کبدی، CBC، معاینه چشم، معاینه پا
- هر ۶ ماه: معاینه دندان
آمادگی برای آزمایشها
ناشتا بودن
برخی آزمایشها مانند قند خون ناشتا و پروفایل چربی نیاز به ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا بودن دارند. معمولاً بهتر است شب قبل بعد از ساعت ۸ چیزی نخورید و صبح زود برای آزمایش بروید.
داروها
درباره مصرف داروهای دیابت قبل از آزمایش با پزشک مشورت کنید. معمولاً انسولین صبح را نباید قبل از آزمایش ناشتا تزریق کنید.
آب خوردن
نوشیدن آب قبل از آزمایش مجاز است و حتی به راحتتر پیدا شدن رگ کمک میکند.
تفسیر نتایج آزمایش
همیشه نتایج آزمایش را با پزشک خود بررسی کنید. اعداد طبیعی ممکن است بسته به آزمایشگاه متفاوت باشند. همچنین، یک عدد غیرطبیعی الزاماً به معنای مشکل جدی نیست و ممکن است نیاز به تکرار آزمایش باشد.
هزینه آزمایشها
بسیاری از این آزمایشهای ضروری تحت پوشش بیمههای درمانی هستند. با بیمه خود تماس بگیرید تا از میزان پوشش مطلع شوید. حتی اگر بیمه ندارید، هزینه پیشگیری بسیار کمتر از هزینه درمان عوارض است.
ثبت و پیگیری نتایج
یک پوشه یا فایل الکترونیکی برای نگهداری نتایج آزمایشها داشته باشید. مقایسه نتایج در طول زمان به شما و پزشکتان کمک میکند روند بیماری را بهتر درک کنید.
چه زمانی به آزمایشهای بیشتری نیاز است؟
در برخی شرایط، پزشک ممکن است آزمایشهای بیشتر یا مکررتری درخواست کند:
- تغییر در داروها
- قند خون کنترل نشده
- علائم جدید
- بارداری
- بیماری حاد
- تغییر شدید وزن
سوالات متداول
سوال: آیا همه این آزمایشها باید همزمان انجام شوند؟
خیر، لازم نیست همه آزمایشها در یک روز انجام شوند. پزشک شما بر اساس وضعیتتان برنامهریزی میکند. معمولاً آزمایشهای خونی را میتوان در یک نوبت انجام داد، اما معاینه چشم و پا در زمانهای جداگانه انجام میشوند.
سوال: اگر نتایج آزمایشم طبیعی باشد، آیا باید سال بعد هم آزمایش بدهم؟
بله، حتی اگر نتایج طبیعی باشند، آزمایشهای منظم ضروری است. وضعیت بدن میتواند تغییر کند و تشخیص زودهنگام هر تغییری بسیار مهم است. این آزمایشهای ضروری باید به صورت مداوم انجام شوند.
سوال: آیا میتوانم خودم نتایج آزمایش را تفسیر کنم؟
اگرچه آشنایی با اعداد هدف مفید است، اما همیشه نتایج را با پزشک بررسی کنید. پزشک میتواند نتایج را در زمینه کلی سلامت شما تفسیر کند و در صورت نیاز اقدام مناسب را پیشنهاد دهد.
سوال: چرا A1C من با قند خون روزانه همخوانی ندارد؟
A1C میانگین قند ۲ تا ۳ ماه گذشته است، در حالی که تست قند خون انگشتی وضعیت لحظهای را نشان میدهد. نوسانات روزانه قند طبیعی است و A1C این نوسانات را میانگین میگیرد.
سوال: آیا آزمایشها دردناک هستند؟
خونگیری فقط یک سوزش کوتاه دارد. اگر از سوزن میترسید، به تکنسین آزمایشگاه بگویید تا روشهای کاهش درد را به کار گیرند. معاینات فیزیکی مانند معاینه چشم و پا دردناک نیستند.
نکات کلیدی
- آزمایشهای ضروری سالانه برای پیشگیری و تشخیص زودهنگام عوارض دیابت حیاتی هستند
- هموگلوبین A1C مهمترین شاخص کنترل قند خون است و باید هر ۳ تا ۶ ماه بررسی شود
- آزمایشهای کلیه، چربی خون و تیروئید باید حداقل سالی یکبار انجام شوند
- معاینه چشم و پا توسط متخصص از آزمایشهای ضروری سالانه هستند
- نتایج آزمایشها را ذخیره کنید و با پزشک بررسی کنید
- هزینه پیشگیری بسیار کمتر از هزینه درمان عوارض است
اشتراک گذاری
