کلسترول بد (LDL) چیست و چرا برای دیابتیها مهم است؟
کلسترول بد (LDL) چیست و چرا برای ما مهم است؟
اگر دیابت دارید، احتمالاً درباره کلسترول بد یا LDL شنیدهاید. کنترل کلسترول برای افراد دیابتی به اندازه کنترل قند خون اهمیت دارد. در این مقاله به زبان ساده توضیح میدهیم که کلسترول LDL چیست، چرا برای سلامت قلب و عروق خطرناک است و چگونه میتوانید آن را کنترل کنید.
افراد دیابتی حتی بدون سابقه بیماری قلبی، در معرض خطر بالایی برای سکته قلبی و مغزی هستند. کلسترول بد بالا این خطر را چند برابر میکند. به همین دلیل، مدیریت چربی خون بخش مهمی از برنامه مراقبتی دیابت است.
کلسترول چیست؟
کلسترول یک ماده چرب مومیشکل است که در خون و تمام سلولهای بدن وجود دارد. برخلاف تصور عمومی، کلسترول کاملاً بد نیست. بدن برای عملکردهای مهم به کلسترول نیاز دارد:
- ساختن غشای سلولها
- تولید هورمونها (مانند استروژن و تستوسترون)
- ساختن ویتامین D
- کمک به هضم چربیها (از طریق اسیدهای صفراوی)
کبد بیشتر کلسترول مورد نیاز بدن را میسازد. بقیه از غذاهایی که میخوریم تأمین میشود.
انواع کلسترول
کلسترول در خون توسط ذراتی به نام لیپوپروتئین حمل میشود. دو نوع اصلی لیپوپروتئین وجود دارد:
LDL (کلسترول بد)
کلسترول LDL یا لیپوپروتئین با چگالی کم، کلسترول را از کبد به سراسر بدن حمل میکند. وقتی LDL زیاد باشد، کلسترول در دیواره رگها رسوب میکند و پلاک تشکیل میدهد. این پلاکها رگها را تنگ و سفت میکنند. به همین دلیل به آن کلسترول بد میگویند.
HDL (کلسترول خوب)
کلسترول HDL یا لیپوپروتئین با چگالی بالا، کلسترول اضافی را از بافتها جمعآوری کرده و به کبد برمیگرداند تا دفع شود. HDL به پاکسازی رگها کمک میکند، به همین دلیل به آن کلسترول خوب میگویند.
تریگلیسیرید
تریگلیسیرید نوع دیگری از چربی خون است که اغلب همراه با کلسترول اندازهگیری میشود. سطح بالای تریگلیسیرید، بهخصوص در افراد دیابتی، خطر بیماری قلبی را افزایش میدهد.
چرا کلسترول بد برای دیابتیها خطرناکتر است؟
افراد دیابتی به دلایل متعدد بیشتر از دیگران در معرض خطر عوارض ناشی از کلسترول بد هستند:
تغییر در ذرات LDL
در دیابت، ذرات کلسترول LDL کوچکتر و متراکمتر میشوند. این ذرات کوچک راحتتر به دیواره رگها نفوذ میکنند و پلاک تشکیل میدهند. حتی اگر سطح کل LDL طبیعی به نظر برسد، این ذرات کوچک خطرناکتر هستند.
اکسیداسیون LDL
قند خون بالا باعث میشود ذرات LDL راحتتر اکسید شوند. LDL اکسید شده التهاب بیشتری ایجاد میکند و سریعتر پلاک تشکیل میدهد.
کاهش HDL
افراد دیابتی اغلب HDL پایینتری دارند. این به معنای کمتر بودن کلسترول خوب برای پاکسازی رگها است.
افزایش تریگلیسیرید
سطح تریگلیسیرید در دیابت معمولاً بالاتر است. تریگلیسیرید بالا خطر بیماری قلبی را مستقل از کلسترول افزایش میدهد.
عوارض کلسترول بد بالا
آترواسکلروز
رسوب کلسترول بد در دیواره رگها باعث تشکیل پلاکهای چربی میشود. این پلاکها به مرور زمان بزرگتر و سفتتر میشوند و مجرای رگ را تنگ میکنند. این فرآیند آترواسکلروز نامیده میشود.
بیماری عروق کرونر
وقتی رگهای قلب تنگ میشوند، خون کافی به عضله قلب نمیرسد. این میتواند باعث درد قفسه سینه (آنژین) یا سکته قلبی شود.
سکته مغزی
پلاکهای کلسترولی در رگهای گردن و مغز میتوانند جریان خون به مغز را مختل کنند و باعث سکته مغزی شوند.
بیماری عروق محیطی
تنگی رگهای پاها میتواند باعث درد هنگام راه رفتن و در موارد شدید، گانگرن و نیاز به قطع عضو شود.
اعداد هدف کلسترول برای دیابتیها
اهداف چربی خون برای افراد دیابتی سختگیرانهتر از افراد معمولی است:
کلسترول LDL
- برای اکثر افراد دیابتی: کمتر از ۱۰۰ میلیگرم بر دسیلیتر
- برای افراد با سابقه بیماری قلبی: کمتر از ۷۰ میلیگرم بر دسیلیتر
کلسترول HDL
- برای مردان: بیشتر از ۴۰ میلیگرم بر دسیلیتر
- برای زنان: بیشتر از ۵۰ میلیگرم بر دسیلیتر
تریگلیسیرید
- کمتر از ۱۵۰ میلیگرم بر دسیلیتر
کلسترول تام
- کمتر از ۲۰۰ میلیگرم بر دسیلیتر
آزمایش کلسترول
پروفایل چربی خون باید حداقل سالی یکبار برای افراد دیابتی انجام شود. این آزمایش شامل:
- کلسترول تام
- کلسترول LDL
- کلسترول HDL
- تریگلیسیرید
برای دقت بیشتر، این آزمایش باید ناشتا (۹ تا ۱۲ ساعت بدون غذا) انجام شود.
راههای کاهش کلسترول بد
تغییرات رژیم غذایی
تغذیه نقش مهمی در کنترل کلسترول بد دارد:
کاهش چربیهای اشباع:
- گوشت قرمز چرب را محدود کنید
- پوست مرغ را نخورید
- از لبنیات کمچرب استفاده کنید
- از کره و روغنهای جامد کمتر استفاده کنید
حذف چربیهای ترانس:
- از غذاهای فرآوریشده و فستفود پرهیز کنید
- برچسب مواد غذایی را بخوانید
- از مارگارینهای سفت خودداری کنید
افزایش فیبر:
- سبزیجات و میوهها بیشتر بخورید
- از غلات کامل استفاده کنید
- حبوبات مصرف کنید
چربیهای سالم:
- روغن زیتون استفاده کنید
- ماهی چرب (سالمون، ساردین) بخورید
- آجیل و دانهها مصرف کنید
فعالیت بدنی
ورزش منظم به کاهش کلسترول LDL و افزایش HDL کمک میکند:
- حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت متوسط در هفته
- پیادهروی تند، شنا، دوچرخهسواری
- تمرینات قدرتی ۲ بار در هفته
کاهش وزن
حتی کاهش ۵ تا ۱۰ درصد وزن میتواند چربی خون را بهبود بخشد. کاهش وزن همچنین به کنترل قند خون کمک میکند.
ترک سیگار
سیگار HDL را کاهش میدهد و آسیب ناشی از LDL را تشدید میکند. ترک سیگار میتواند HDL را تا ۱۰ درصد افزایش دهد.
کنترل قند خون
کنترل بهتر قند خون به بهبود پروفایل چربی کمک میکند. A1C پایینتر معمولاً با چربی خون بهتر همراه است.
داروهای کاهشدهنده کلسترول
اگر تغییرات سبک زندگی کافی نباشد، پزشک ممکن است دارو تجویز کند:
استاتینها
استاتینها مؤثرترین داروها برای کاهش کلسترول بد هستند. این داروها تولید کلسترول در کبد را کاهش میدهند. نمونهها:
- آتورواستاتین (لیپیتور)
- روزوواستاتین (کرستور)
- سیمواستاتین (زوکور)
استاتینها میتوانند LDL را تا ۵۰ درصد یا بیشتر کاهش دهند. برای اکثر افراد دیابتی بالای ۴۰ سال، استاتین توصیه میشود.
ازتیمایب
این دارو جذب کلسترول از روده را کاهش میدهد. معمولاً همراه با استاتین استفاده میشود.
مهارکنندههای PCSK9
داروهای جدیدتری که با تزریق استفاده میشوند و میتوانند LDL را به شدت کاهش دهند. معمولاً برای افرادی که به استاتینها پاسخ نمیدهند یا تحمل ندارند استفاده میشوند.
فیبراتها
این داروها بیشتر تریگلیسیرید را کاهش میدهند و ممکن است HDL را افزایش دهند.
عوارض جانبی داروها
استاتینها معمولاً خوب تحمل میشوند، اما ممکن است عوارضی داشته باشند:
- درد یا ضعف عضلانی
- افزایش آنزیمهای کبدی
- افزایش خفیف قند خون
فواید استاتینها در کاهش خطر سکته قلبی بسیار بیشتر از خطرات احتمالی است. اگر عوارضی تجربه میکنید، با پزشک مشورت کنید چون گزینههای دیگری وجود دارد.
پیگیری و پایش
بعد از شروع درمان، آزمایش چربی خون باید تکرار شود:
- ۴ تا ۱۲ هفته بعد از شروع یا تغییر دارو
- سپس هر ۳ تا ۱۲ ماه بسته به وضعیت
غذاهای کاهشدهنده کلسترول
برخی غذاها به طور طبیعی به کاهش کلسترول LDL کمک میکنند:
- جو و جو دوسر: حاوی بتاگلوکان که کلسترول را کاهش میدهد
- حبوبات: فیبر محلول آنها جذب کلسترول را کاهش میدهد
- آجیل: بهخصوص گردو و بادام
- ماهی چرب: امگا-۳ آنها مفید است
- روغن زیتون: چربی تکغیراشباع سالم
- سویا: پروتئین سویا میتواند LDL را کمی کاهش دهد
سوالات متداول
سوال: آیا همه افراد دیابتی باید دارو بخورند؟
نه همه، اما بسیاری از افراد دیابتی به دارو نیاز دارند. برای افراد دیابتی بالای ۴۰ سال یا کسانی که عوامل خطر دیگر دارند، استاتین معمولاً توصیه میشود حتی اگر کلسترول بد در محدوده طبیعی باشد. پزشک شما بر اساس وضعیت فردی تصمیم میگیرد.
سوال: آیا میتوانم فقط با رژیم غذایی کلسترول را کنترل کنم؟
تغییرات سبک زندگی میتواند کلسترول بد را ۱۰ تا ۲۰ درصد کاهش دهد که قابل توجه است. اما برای بسیاری از افراد دیابتی، این کافی نیست و دارو لازم است. تغییرات سبک زندگی همیشه مهم هستند، حتی اگر دارو مصرف میکنید.
سوال: استاتینها قند خون را بالا میبرند؟
استاتینها ممکن است قند خون را کمی افزایش دهند، اما این افزایش معمولاً ناچیز است. فواید استاتینها در کاهش خطر سکته قلبی بسیار بیشتر از این اثر جانبی است. پزشک شما ممکن است داروهای دیابت را تنظیم کند.
سوال: چقدر طول میکشد تا کلسترول کاهش یابد؟
با داروهای استاتین، معمولاً در عرض ۴ تا ۶ هفته کلسترول بد به طور قابل توجهی کاهش مییابد. تغییرات رژیم غذایی نیز در عرض چند هفته اثر خود را نشان میدهند، اگرچه اثر آنها تدریجیتر است.
سوال: تخممرغ برای کلسترول ضرر دارد؟
تحقیقات جدید نشان میدهد که تخممرغ به اندازهای که قبلاً تصور میشد مضر نیست. برای اکثر افراد، ۱ تا ۳ تخممرغ در هفته مشکلی ایجاد نمیکند. مهمتر از کلسترول غذا، چربیهای اشباع و ترانس هستند که باید محدود شوند.
نکات کلیدی
- کلسترول بد (LDL) در دیواره رگها رسوب میکند و خطر سکته قلبی و مغزی را افزایش میدهد
- افراد دیابتی به دلیل تغییرات در ذرات LDL، بیشتر در معرض عوارض کلسترول بالا هستند
- هدف LDL برای اکثر دیابتیها کمتر از ۱۰۰ و برای افراد پرخطر کمتر از ۷۰ است
- رژیم غذایی سالم، ورزش و کاهش وزن به کاهش کلسترول کمک میکنند
- استاتینها برای بسیاری از افراد دیابتی توصیه میشوند و میتوانند خطر قلبی را به شدت کاهش دهند
- آزمایش چربی خون باید حداقل سالی یکبار انجام شود
اشتراک گذاری
