استراتژیهای محافظت از کلیه در دیابت | نفروپاتی
استراتژیهای محافظت از کلیه (نفروپاتی) در طولانیمدت
نفروپاتی دیابتی یا بیماری کلیوی دیابتی یکی از شایعترین و جدیترین عوارض دیابت است. این بیماری شایعترین علت نارسایی کلیه در جهان است. خوشبختانه با اتخاذ استراتژیهای محافظت از کلیه، میتوان از ایجاد یا پیشرفت این عارضه پیشگیری کرد. در این مقاله با روشهای محافظت از کلیه در دیابت آشنا میشوید.
کلیهها چگونه در دیابت آسیب میبینند؟
کلیهها میلیونها واحد فیلتراسیون کوچک به نام نفرون دارند. قند خون بالای طولانیمدت به رگهای کوچک این نفرونها آسیب میزند:
- ضخیم شدن غشای گلومرولی
- افزایش فشار داخل گلومرولها
- آسیب به سلولهای فیلترکننده
- التهاب و فیبروز
در نتیجه، کلیهها توانایی فیلتر کردن خون را از دست میدهند. ابتدا پروتئین (آلبومین) در ادرار ظاهر میشود، سپس به تدریج عملکرد کلیه کاهش مییابد.
مراحل بیماری کلیوی دیابتی
- مرحله ۱: آسیب کلیوی با عملکرد طبیعی (eGFR > ۹۰)
- مرحله ۲: کاهش خفیف عملکرد (eGFR ۶۰-۸۹)
- مرحله ۳: کاهش متوسط عملکرد (eGFR ۳۰-۵۹)
- مرحله ۴: کاهش شدید عملکرد (eGFR ۱۵-۲۹)
- مرحله ۵: نارسایی کلیه (eGFR < ۱۵) – نیاز به دیالیز یا پیوند
استراتژی اول: کنترل دقیق قند خون
مهمترین اقدام برای محافظت از کلیه، کنترل قند خون است:
اهداف
- HbA1C زیر ۷٪ برای اکثر افراد
- ممکن است برای افراد مسن یا کسانی که بیماری کلیوی پیشرفته دارند، هدف کمی بالاتر مناسبتر باشد
چرا مهم است؟
مطالعات نشان دادهاند که هر ۱٪ کاهش در HbA1C میتواند خطر عوارض میکروواسکولار (شامل نفروپاتی) را تا ۳۵٪ کاهش دهد.
نکات عملی
- قند خون را منظم چک کنید
- داروها را طبق دستور مصرف کنید
- رژیم غذایی مناسب داشته باشید
- ورزش منظم کنید
استراتژی دوم: کنترل فشار خون
فشار خون بالا دومین عامل مهم آسیب کلیوی است و در افراد دیابتی بسیار شایع است:
هدف فشار خون
- برای افراد دیابتی: کمتر از ۱۳۰/۸۰ میلیمتر جیوه
- برای افراد با بیماری کلیوی و آلبومینوری: ممکن است هدف کمتر توصیه شود
داروهای ترجیحی
داروهای مهارکننده ACE (مانند انالاپریل، لیزینوپریل) یا ARBها (مانند لوزارتان، والسارتان) خط اول درمان هستند زیرا:
- فشار خون را کاهش میدهند
- فشار داخل گلومرول را کاهش میدهند
- آلبومینوری را کاهش میدهند
- اثر محافظتی مستقل بر کلیه دارند
نکته مهم
این داروها حتی اگر فشار خون طبیعی دارید اما آلبومینوری دارید، توصیه میشوند.
استراتژی سوم: داروهای جدید محافظ کلیه
داروهای جدید دیابت اثرات محافظتی کلیوی قابل توجهی دارند:
مهارکنندههای SGLT2
داروهایی مانند امپاگلیفلوزین (جاردیانس)، داپاگلیفلوزین (فورکسیگا) و کاناگلیفلوزین (اینووکانا):
- پیشرفت بیماری کلیوی را کند میکنند
- آلبومینوری را کاهش میدهند
- خطر نارسایی کلیه را کاهش میدهند
- حتی در افرادی که دیابت ندارند اما بیماری کلیوی دارند، مؤثرند
آگونیستهای GLP-1
داروهایی مانند سماگلوتید (اوزمپیک) و لیراگلوتید (ویکتوزا) نیز اثرات محافظتی کلیوی دارند.
فینرنون
این داروی جدید (از گروه آنتاگونیستهای گیرنده مینرالوکورتیکوئید) اخیراً برای کاهش پیشرفت بیماری کلیوی در دیابت تأیید شده است.
استراتژی چهارم: کنترل چربی خون
چربی خون بالا به آسیب کلیوی کمک میکند:
- استاتینها برای اکثر افراد دیابتی توصیه میشوند
- هدف LDL معمولاً کمتر از ۱۰۰ میلیگرم بر دسیلیتر است
- استاتینها در بیماری کلیوی بیخطر هستند و نباید قطع شوند
استراتژی پنجم: تغذیه مناسب
محدودیت پروتئین
مصرف بیش از حد پروتئین میتواند فشار روی کلیهها را افزایش دهد:
- در مراحل اولیه: ۰.۸ تا ۱ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن
- در مراحل پیشرفته: ممکن است محدودیت بیشتر لازم باشد
- با متخصص تغذیه مشورت کنید
محدودیت نمک
نمک باعث افزایش فشار خون و تورم میشود:
- کمتر از ۲۳۰۰ میلیگرم سدیم در روز (یک قاشق چایخوری نمک)
- ایدهآل: کمتر از ۱۵۰۰ میلیگرم
- از غذاهای فرآوری شده و کنسرو که نمک زیادی دارند پرهیز کنید
محدودیت پتاسیم و فسفر
در مراحل پیشرفته بیماری کلیوی، ممکن است نیاز به محدود کردن پتاسیم و فسفر باشد. این محدودیتها فردی هستند و باید با پزشک و متخصص تغذیه هماهنگ شوند.
استراتژی ششم: سبک زندگی سالم
ترک سیگار
سیگار آسیب کلیوی را تسریع میکند و خطر بیماری قلبی را افزایش میدهد. ترک سیگار یکی از مهمترین اقداماتی است که میتوانید انجام دهید.
ورزش منظم
ورزش به کنترل قند خون، فشار خون و وزن کمک میکند. حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت متوسط در هفته توصیه میشود.
حفظ وزن سالم
چاقی خطر بیماری کلیوی را افزایش میدهد. کاهش وزن میتواند به کاهش آلبومینوری کمک کند.
هیدراتاسیون مناسب
آب کافی بنوشید، اما بیش از حد نه. در مراحل پیشرفته بیماری کلیوی، ممکن است نیاز به محدود کردن مایعات باشد.
استراتژی هفتم: پرهیز از مواد آسیبرسان به کلیه
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)
داروهایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن میتوانند به کلیه آسیب بزنند. از مصرف طولانیمدت آنها خودداری کنید.
مواد حاجب
مواد حاجب یددار که در برخی سیتی اسکنها استفاده میشوند، میتوانند به کلیه آسیب بزنند. اگر بیماری کلیوی دارید، پزشک را مطلع کنید.
مکملهای گیاهی
برخی مکملهای گیاهی میتوانند به کلیه آسیب بزنند. قبل از مصرف با پزشک مشورت کنید.
استراتژی هشتم: پایش منظم
تشخیص زودهنگام کلید موفقیت است:
آزمایشهای سالانه
- نسبت آلبومین به کراتینین ادرار (UACR)
- کراتینین سرم و eGFR
آزمایشهای مکرر
اگر آلبومینوری یا کاهش eGFR دارید، آزمایشها باید مکررتر انجام شوند.
پیگیری روند
روند تغییرات در طول زمان مهمتر از یک عدد منفرد است. کاهش سریع eGFR نیاز به بررسی دارد.
چه زمانی به نفرولوژیست مراجعه کنیم؟
ارجاع به متخصص کلیه در موارد زیر توصیه میشود:
- eGFR کمتر از ۳۰
- کاهش سریع eGFR (بیش از ۵ در سال)
- آلبومینوری شدید
- فشار خون مقاوم به درمان
- عدم اطمینان درباره علت بیماری کلیوی
- آمادگی برای درمان جایگزین کلیه
سوالات متداول
سوال: آیا بیماری کلیوی دیابتی قابل بازگشت است؟
در مراحل اولیه (میکروآلبومینوری)، با کنترل قند خون و فشار خون و استفاده از داروهای محافظ کلیه، بیماری میتواند بهبود یابد یا متوقف شود. در مراحل پیشرفتهتر، هدف کند کردن پیشرفت است. هر چه زودتر اقدام شود، نتایج بهتر است.
سوال: آیا داروهای ACE مهارکننده یا ARB برای کلیه مضر نیستند؟
این داروها در شروع مصرف ممکن است کراتینین را کمی افزایش دهند که طبیعی است. اما در بلندمدت از کلیه محافظت میکنند. افزایش کراتینین تا ۳۰٪ قابل قبول است. پزشک آزمایشها را پیگیری میکند.
سوال: چقدر پروتئین میتوانم بخورم؟
این بستگی به مرحله بیماری کلیوی دارد. در مراحل اولیه، مصرف معمولی پروتئین (۰.۸ تا ۱ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن) مناسب است. در مراحل پیشرفتهتر، ممکن است محدودیت بیشتری لازم باشد. با متخصص تغذیه مشورت کنید.
سوال: آیا میتوانم از داروهای SGLT2 استفاده کنم اگر بیماری کلیوی دارم؟
بله، این داروها حتی در بیماری کلیوی متوسط هم میتوانند استفاده شوند و اثر محافظتی دارند. در واقع، یکی از دلایل استفاده از این داروها همین اثر محافظتی است. البته در مراحل خیلی پیشرفته (eGFR خیلی پایین) اثر کاهنده قند کمتر است.
سوال: چگونه بفهمم بیماری کلیوی دارم؟
بیماری کلیوی در مراحل اولیه بدون علامت است. تنها راه تشخیص، آزمایش منظم است: آزمایش آلبومین ادرار و کراتینین خون. همه افراد دیابتی باید سالانه این آزمایشها را انجام دهند.
نکات کلیدی
- نفروپاتی دیابتی شایعترین علت نارسایی کلیه است اما قابل پیشگیری است
- کنترل قند خون و فشار خون دو ستون اصلی محافظت از کلیه هستند
- داروهای ACE مهارکننده یا ARB برای همه افراد دیابتی با آلبومینوری توصیه میشوند
- داروهای SGLT2 اثر محافظتی کلیوی قوی دارند
- محدودیت نمک و پروتئین مناسب به محافظت از کلیه کمک میکند
- ترک سیگار و پرهیز از داروهای آسیبرسان به کلیه مهم است
- آزمایش سالانه کلیه برای تشخیص زودهنگام ضروری است
اشتراک گذاری
