رتینوپاتی دیابتی و لیزر درمانی | نجات بینایی
رتینوپاتی دیابتی: چگونه لیزر درمانی بینایی را نجات میدهد؟
رتینوپاتی دیابتی یکی از جدیترین عوارض دیابت است که میتواند منجر به نابینایی شود. خوشبختانه با تشخیص زودهنگام و درمان به موقع، میتوان از کاهش بینایی جلوگیری کرد. لیزر درمانی یکی از مؤثرترین روشهای درمان رتینوپاتی دیابتی است که سالانه بینایی هزاران نفر را نجات میدهد. در این مقاله با رتینوپاتی دیابتی، مراحل آن و نحوه عملکرد لیزر درمانی آشنا میشوید.
رتینوپاتی دیابتی چیست؟
رتینوپاتی دیابتی نوعی آسیب به شبکیه چشم است که در اثر قند خون بالای طولانیمدت ایجاد میشود. شبکیه یا رتین لایه حساس به نور در پشت چشم است که تصاویر را دریافت کرده و به مغز ارسال میکند.
قند خون بالا به رگهای خونی کوچک شبکیه آسیب میزند. این رگها ممکن است نشت کنند، مسدود شوند یا رشد غیرطبیعی داشته باشند. در نتیجه، شبکیه اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت نمیکند و بینایی به خطر میافتد.
چه کسانی در معرض خطر رتینوپاتی دیابتی هستند؟
تقریباً همه افراد دیابتی در طول زندگی در معرض خطر رتینوپاتی هستند. عوامل زیر این خطر را افزایش میدهند:
- مدت طولانی ابتلا به دیابت
- کنترل ضعیف قند خون (HbA1C بالا)
- فشار خون بالا
- چربی خون بالا
- بارداری
- مصرف سیگار
- نژاد (برخی گروههای نژادی در معرض خطر بیشتر)
آمارها نشان میدهد که پس از ۲۰ سال ابتلا به دیابت، تقریباً همه افراد دیابت نوع ۱ و بیش از ۶۰ درصد افراد دیابت نوع ۲ درجاتی از رتینوپاتی دارند.
مراحل رتینوپاتی دیابتی
رتینوپاتی دیابتی در چند مرحله پیشرفت میکند:
رتینوپاتی غیرپرولیفراتیو خفیف
این اولین مرحله است که در آن میکروآنوریسمها (برآمدگیهای کوچک در دیواره رگها) ظاهر میشوند. در این مرحله معمولاً بینایی تحت تأثیر قرار نمیگیرد.
رتینوپاتی غیرپرولیفراتیو متوسط
در این مرحله، برخی رگهای شبکیه مسدود میشوند و مناطقی از شبکیه اکسیژن کافی دریافت نمیکنند.
رتینوپاتی غیرپرولیفراتیو شدید
تعداد بیشتری از رگها مسدود شده و بخش بزرگتری از شبکیه دچار کمبود اکسیژن میشود. شبکیه سیگنالهایی برای رشد رگهای جدید ارسال میکند.
رتینوپاتی پرولیفراتیو
این پیشرفتهترین و خطرناکترین مرحله است. رگهای خونی جدید و غیرطبیعی در سطح شبکیه و زجاجیه رشد میکنند. این رگهای جدید شکننده هستند و به راحتی خونریزی میکنند که میتواند منجر به کاهش شدید بینایی یا نابینایی شود.
ادم ماکولا دیابتی
ادم ماکولا دیابتی میتواند در هر مرحله از رتینوپاتی رخ دهد. ماکولا مرکز شبکیه است که مسئول دید مرکزی و واضح است. وقتی مایع در ماکولا تجمع مییابد، دید تار شده و انجام کارهایی مانند خواندن و رانندگی مشکل میشود.
علائم رتینوپاتی دیابتی
در مراحل اولیه، رتینوپاتی دیابتی معمولاً بدون علامت است. به همین دلیل معاینات منظم چشم بسیار مهم است. با پیشرفت بیماری، علائم زیر ممکن است ظاهر شوند:
- لکههای شناور در میدان دید (موشک پران)
- تاری دید
- نوسان بینایی
- مناطق تاریک یا خالی در میدان دید
- مشکل در دیدن رنگها
- کاهش دید شبانه
- کاهش ناگهانی بینایی
تشخیص رتینوپاتی دیابتی
چشمپزشک برای تشخیص رتینوپاتی دیابتی از روشهای زیر استفاده میکند:
معاینه چشم با اتساع مردمک
با قطرههای اتساعدهنده، مردمک باز شده و پزشک میتواند شبکیه را به دقت معاینه کند.
آنژیوگرافی فلورسئین
ماده رنگی به رگ دست تزریق شده و عکسهایی از شبکیه گرفته میشود. این تست نشت رگها و رگهای غیرطبیعی را نشان میدهد.
توموگرافی انسجام نوری (OCT)
این تست تصاویر مقطعی از شبکیه تهیه میکند و میتواند تورم ماکولا را تشخیص دهد.
لیزر درمانی رتینوپاتی دیابتی
لیزر درمانی یکی از مهمترین روشهای درمان رتینوپاتی دیابتی است که دهههاست مورد استفاده قرار میگیرد و اثربخشی آن به اثبات رسیده است.
لیزر درمانی چگونه کار میکند؟
لیزر پرتوی نور متمرکز است که با دقت بالا به نقاط خاصی از شبکیه تابانده میشود. حرارت لیزر باعث انعقاد بافت و بسته شدن رگهای نشتی میشود. همچنین با از بین بردن بخشهایی از شبکیه که اکسیژن کافی ندارند، سیگنال رشد رگهای غیرطبیعی کاهش مییابد.
انواع لیزر درمانی
فوتوکواگولاسیون کانونی (لیزر کانونی)
این نوع لیزر برای درمان ادم ماکولا استفاده میشود. لیزر به رگهای نشتی در نزدیکی ماکولا تابانده شده و نشت را متوقف میکند. این درمان میتواند از کاهش بیشتر بینایی جلوگیری کند و در برخی موارد بینایی را بهبود بخشد.
فوتوکواگولاسیون پراکنده (لیزر پانرتینال)
این نوع لیزر برای درمان رتینوپاتی پرولیفراتیو استفاده میشود. صدها تا هزاران نقطه لیزر در قسمتهای محیطی شبکیه ایجاد میشود. این کار باعث انقباض و از بین رفتن رگهای غیرطبیعی میشود و خطر خونریزی و کاهش بینایی را کاهش میدهد.
روند انجام لیزر درمانی
لیزر درمانی معمولاً به صورت سرپایی در مطب چشمپزشک انجام میشود:
- چشم با قطره بیحسکننده بیحس میشود
- مردمک با قطره اتساعدهنده باز میشود
- لنز خاصی روی چشم قرار میگیرد
- پرتوهای لیزر به شبکیه تابانده میشوند
- هر جلسه معمولاً ۱۰ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد
چند جلسه لیزر درمانی نیاز است؟
تعداد جلسات به نوع و شدت رتینوپاتی بستگی دارد. لیزر کانونی معمولاً در یک جلسه انجام میشود، اما ممکن است نیاز به تکرار داشته باشد. لیزر پانرتینال معمولاً در چند جلسه انجام میشود تا عوارض جانبی کمتر باشد.
عوارض جانبی لیزر درمانی
لیزر درمانی معمولاً بیخطر است، اما عوارض جانبی احتمالی عبارتند از:
- کاهش موقت بینایی پس از درمان
- کاهش دید محیطی (با لیزر پانرتینال)
- کاهش دید شبانه
- کاهش توانایی دیدن رنگها
- به ندرت: خونریزی، عفونت یا کاهش بیشتر بینایی
سایر روشهای درمان رتینوپاتی دیابتی
تزریق داخل چشمی
داروهای ضد VEGF (مانند آواستین، لوسنتیس و آیلیا) با تزریق به داخل چشم، رشد رگهای غیرطبیعی را مهار کرده و تورم ماکولا را کاهش میدهند. این داروها امروزه خط اول درمان ادم ماکولا هستند.
استروئیدهای داخل چشمی
در برخی موارد، استروئیدها برای کاهش التهاب و تورم تزریق میشوند.
ویترکتومی
در موارد پیشرفته با خونریزی زجاجیه یا جداشدگی شبکیه، جراحی ویترکتومی انجام میشود. در این جراحی، ژل زجاجیه خونریزیکرده برداشته شده و با محلول شفاف جایگزین میشود.
پیشگیری از رتینوپاتی دیابتی
بهترین راه مقابله با رتینوپاتی، پیشگیری از آن است:
- قند خون را در محدوده هدف نگه دارید (HbA1C زیر ۷٪)
- فشار خون را کنترل کنید (کمتر از ۱۳۰/۸۰)
- چربی خون را در حد طبیعی حفظ کنید
- سیگار نکشید
- معاینات منظم چشم را انجام دهید
اهمیت معاینات منظم چشم
از آنجا که رتینوپاتی دیابتی در مراحل اولیه بدون علامت است، معاینات منظم چشم حیاتی است:
- دیابت نوع ۱: اولین معاینه ۵ سال پس از تشخیص، سپس سالانه
- دیابت نوع ۲: اولین معاینه همزمان با تشخیص، سپس سالانه
- بارداری: معاینه در سهماهه اول و پیگیری در طول بارداری
سوالات متداول
سوال: آیا لیزر درمانی دردناک است؟
لیزر درمانی معمولاً بدون درد یا با ناراحتی خفیف همراه است. قبل از درمان، چشم با قطره بیحس میشود. برخی بیماران ممکن است احساس سوزنسوزن شدن یا فشار خفیف داشته باشند. پس از درمان، چشم ممکن است کمی حساس باشد که معمولاً طی چند ساعت برطرف میشود.
سوال: آیا لیزر درمانی بینایی از دست رفته را برمیگرداند؟
هدف اصلی لیزر درمانی، جلوگیری از کاهش بیشتر بینایی است، نه بازگرداندن بینایی از دست رفته. در برخی موارد ادم ماکولا، لیزر یا تزریقها میتوانند بینایی را بهبود بخشند، اما نتایج متفاوت است. به همین دلیل تشخیص و درمان زودهنگام بسیار مهم است.
سوال: پس از لیزر درمانی چه مراقبتهایی لازم است؟
پس از لیزر درمانی، از رانندگی تا زمان بازگشت بینایی به حالت عادی خودداری کنید. از نور شدید دوری کنید و در صورت نیاز عینک آفتابی بزنید. قطرههای تجویزی را مصرف کنید. فعالیتهای سنگین را چند روز محدود کنید. در صورت کاهش ناگهانی بینایی، درد شدید یا علائم غیرعادی فوراً با پزشک تماس بگیرید.
سوال: آیا رتینوپاتی دیابتی پس از لیزر درمانی برمیگردد؟
لیزر درمانی میتواند پیشرفت رتینوپاتی را متوقف یا کند کند، اما دیابت را درمان نمیکند. اگر قند خون کنترل نشود، آسیب به شبکیه میتواند ادامه یابد. پیگیری منظم و کنترل قند خون برای حفظ نتایج درمان ضروری است.
سوال: آیا میتوان همزمان از هر دو چشم لیزر درمانی کرد؟
معمولاً پزشکان ترجیح میدهند هر چشم را جداگانه درمان کنند تا خطر عوارض کاهش یابد و بیمار بتواند با یک چشم فعالیتهای روزمره را انجام دهد. فاصله بین درمان دو چشم معمولاً چند روز تا چند هفته است.
نکات کلیدی
- رتینوپاتی دیابتی یکی از عوارض جدی دیابت است که میتواند به نابینایی منجر شود
- در مراحل اولیه بدون علامت است، بنابراین معاینات منظم چشم حیاتی است
- لیزر درمانی روشی اثباتشده برای جلوگیری از کاهش بینایی است
- هدف لیزر درمانی حفظ بینایی موجود است، نه بازگرداندن بینایی از دست رفته
- کنترل دقیق قند خون و فشار خون مهمترین راه پیشگیری است
- تزریق داروهای ضد VEGF امروزه خط اول درمان ادم ماکولا است
- تشخیص و درمان زودهنگام کلید حفظ بینایی است
اشتراک گذاری
