نوروپاتی دیابتی چیست؟ علت بیحسی و گزگز پا
نوروپاتی دیابتی چیست؟ (علت بیحسی و گزگز پا)
آیا تا به حال احساس بیحسی، سوزنسوزن شدن یا گزگز در پاهایتان داشتهاید؟ اگر دیابت دارید، این علائم ممکن است نشانهای از نوروپاتی دیابتی باشد. نوروپاتی دیابتی یکی از شایعترین و آزاردهندهترین عوارض دیابت است که حدود ۵۰ درصد از افراد دیابتی در طول زندگی خود با آن مواجه میشوند. در این مقاله جامع، همه چیز درباره این عارضه، علل ایجاد، علائم، روشهای تشخیص و درمان آن را خواهید آموخت.
نوروپاتی دیابتی چیست؟
نوروپاتی دیابتی نوعی آسیب عصبی است که در اثر قند خون بالای مزمن ایجاد میشود. وقتی قند خون برای مدت طولانی کنترل نشده باقی میماند، به تدریج به رشتههای عصبی در سراسر بدن آسیب میزند. این آسیب بیشتر در اعصاب پاها و دستها مشاهده میشود، اما میتواند سایر اعضای بدن را نیز درگیر کند.
اعصاب وظیفه انتقال پیامهای حسی و حرکتی بین مغز و سایر اندامهای بدن را بر عهده دارند. وقتی این اعصاب آسیب میبینند، ارتباط طبیعی بین مغز و اندامها مختل شده و علائمی مانند بیحسی، درد، سوزش و گزگز ایجاد میشود.
چرا دیابت باعث آسیب عصبی میشود؟
مکانیسم دقیق ایجاد نوروپاتی دیابتی پیچیده است، اما چندین عامل در آن نقش دارند:
آسیب متابولیکی
قند خون بالا باعث تجمع مواد شیمیایی مضر در سلولهای عصبی میشود. گلوکز اضافی به سوربیتول تبدیل میشود که در سلولهای عصبی تجمع یافته و به آنها آسیب میزند. این فرآیند همچنین باعث کاهش تولید میواینوزیتول میشود که برای عملکرد طبیعی اعصاب ضروری است.
آسیب عروقی
دیابت به رگهای خونی کوچکی که اعصاب را تغذیه میکنند آسیب میرساند. وقتی جریان خون به اعصاب کاهش یابد، اعصاب اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت نمیکنند و به تدریج آسیب میبینند.
التهاب و استرس اکسیداتیو
قند خون بالا باعث افزایش التهاب و تولید رادیکالهای آزاد در بدن میشود. این مواد به سلولهای عصبی حمله کرده و باعث آسیب و مرگ آنها میشوند.
انواع نوروپاتی دیابتی
نوروپاتی دیابتی به چهار نوع اصلی تقسیم میشود که هر کدام ویژگیهای خاص خود را دارند:
نوروپاتی محیطی (پریفرال)
این شایعترین نوع نوروپاتی دیابتی است که معمولاً ابتدا پاها و سپس دستها را درگیر میکند. علائم به صورت قرینه در هر دو طرف بدن ظاهر میشوند. بیحسی و گزگز پا که بسیاری از بیماران از آن شکایت دارند، معمولاً مربوط به این نوع نوروپاتی است.
نوروپاتی اتونومیک
این نوع به سیستم عصبی خودکار آسیب میزند که کنترلکننده عملکردهای غیرارادی بدن مانند ضربان قلب، فشار خون، گوارش و تعریق است. علائم میتواند شامل مشکلات گوارشی، اختلال در تعریق، تغییرات فشار خون و مشکلات جنسی باشد.
نوروپاتی پروگزیمال (آمیوتروفی دیابتی)
این نوع اعصاب رانها، باسن و پاها را درگیر میکند. معمولاً از یک طرف بدن شروع شده و میتواند باعث درد شدید، ضعف عضلانی و مشکل در بلند شدن از حالت نشسته شود.
نوروپاتی کانونی (مونونوروپاتی)
در این نوع، یک عصب خاص آسیب میبیند. معمولاً به طور ناگهانی ظاهر شده و میتواند باعث درد، ضعف یا فلج در ناحیه تحت پوشش آن عصب شود. خوشبختانه این نوع معمولاً خودبهخود بهبود مییابد.
علائم نوروپاتی دیابتی
علائم نوروپاتی دیابتی بسته به نوع و شدت آن متفاوت است. در ادامه مهمترین علائم را بررسی میکنیم:
علائم حسی
- بیحسی یا کاهش حس در پاها و دستها
- گزگز، سوزنسوزن شدن یا احساس مورمور
- سوزش یا درد تیرکشنده
- حساسیت شدید به لمس (حتی لمس ملحفه دردناک است)
- احساس پوشیدن جوراب یا دستکش در حالی که چیزی نپوشیدهاید
- از دست دادن تعادل و هماهنگی
علائم حرکتی
- ضعف عضلانی
- مشکل در راه رفتن
- کاهش توده عضلانی
- تغییر شکل پا
علائم اتونومیک
- سرگیجه هنگام بلند شدن
- مشکلات گوارشی (تهوع، استفراغ، یبوست، اسهال)
- مشکلات ادراری
- اختلال در تعریق
- مشکلات جنسی
- عدم آگاهی از افت قند خون
عوامل خطر نوروپاتی دیابتی
برخی عوامل احتمال ابتلا به نوروپاتی دیابتی را افزایش میدهند:
- کنترل ضعیف قند خون (هموگلوبین A1C بالا)
- طول مدت ابتلا به دیابت
- بیماری کلیوی
- اضافه وزن و چاقی
- مصرف سیگار
- فشار خون بالا
- چربی خون بالا
- سن بالا
تشخیص نوروپاتی دیابتی
پزشک برای تشخیص نوروپاتی دیابتی از روشهای مختلفی استفاده میکند:
معاینه بالینی
پزشک رفلکسها، قدرت عضلانی و حس لمس، درد، دما و ارتعاش را بررسی میکند. تست مونوفیلامان یکی از سادهترین روشهای غربالگری است که حس پا را ارزیابی میکند.
آزمایشهای هدایت عصبی
این آزمایشها سرعت و قدرت سیگنالهای الکتریکی در اعصاب را اندازهگیری میکنند. کاهش سرعت یا قدرت سیگنال نشاندهنده آسیب عصبی است.
الکترومیوگرافی (EMG)
این تست فعالیت الکتریکی عضلات را ثبت میکند و میتواند آسیب عصبی-عضلانی را نشان دهد.
تستهای خودکار
برای بررسی نوروپاتی اتونومیک، تستهایی مانند اندازهگیری تغییرات ضربان قلب و فشار خون انجام میشود.
درمان نوروپاتی دیابتی
درمان نوروپاتی دیابتی شامل چند بخش اصلی است:
کنترل قند خون
مهمترین اقدام برای جلوگیری از پیشرفت نوروپاتی، کنترل دقیق قند خون است. حفظ قند خون در محدوده هدف میتواند از بدتر شدن آسیب عصبی جلوگیری کرده و حتی در برخی موارد علائم را بهبود بخشد.
داروهای ضد درد
برای کنترل درد ناشی از نوروپاتی دیابتی، داروهای مختلفی تجویز میشود:
- داروهای ضدتشنج مانند پرهگابالین و گاباپنتین
- داروهای ضدافسردگی سهحلقهای و SNRIs
- کرمهای موضعی حاوی کپسایسین یا لیدوکائین
- در موارد شدید، داروهای اپیوئیدی
فیزیوتراپی
تمرینات فیزیوتراپی میتواند به تقویت عضلات، بهبود تعادل و کاهش درد کمک کند. همچنین استفاده از کفشهای مناسب و ارتزهای پا توصیه میشود.
درمانهای مکمل
برخی درمانهای مکمل مانند طب سوزنی، تحریک الکتریکی اعصاب و ماساژ ممکن است به کاهش علائم کمک کنند.
مراقبت از پاها در نوروپاتی دیابتی
افرادی که نوروپاتی دیابتی دارند باید مراقبت ویژهای از پاهای خود داشته باشند:
- روزانه پاها را برای بررسی زخم، تاول یا تغییرات معاینه کنید
- پاها را تمیز و خشک نگه دارید
- هرگز پابرهنه راه نروید
- کفشهای مناسب و راحت بپوشید
- ناخنها را به صورت صاف کوتاه کنید
- از قرار دادن پاها در آب داغ خودداری کنید
- سیگار نکشید
- مرتباً به پزشک یا متخصص پا مراجعه کنید
پیشگیری از نوروپاتی دیابتی
بهترین راه مقابله با نوروپاتی دیابتی، پیشگیری از آن است:
- قند خون خود را در محدوده هدف نگه دارید
- هموگلوبین A1C را زیر ۷ درصد حفظ کنید
- فشار خون و چربی خون را کنترل کنید
- وزن سالم داشته باشید
- منظم ورزش کنید
- سیگار نکشید
- الکل مصرف نکنید یا محدود کنید
- مرتباً معاینات پزشکی انجام دهید
سوالات متداول
سوال: آیا نوروپاتی دیابتی قابل درمان است؟
نوروپاتی دیابتی به طور کامل قابل درمان نیست، اما با کنترل قند خون میتوان از پیشرفت آن جلوگیری کرد. داروها و روشهای درمانی مختلف میتوانند علائم را کاهش داده و کیفیت زندگی را بهبود بخشند. در برخی موارد، با کنترل خوب قند خون، بخشی از آسیب عصبی بهبود مییابد.
سوال: چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
اگر علائمی مانند بیحسی، گزگز، سوزش یا درد در پاها یا دستها دارید، حتماً با پزشک مشورت کنید. همچنین اگر زخمی روی پا دارید که بهبود نمییابد، تغییرات در تعادل یا راه رفتن، یا علائم گوارشی یا ادراری غیرمعمول دارید، به پزشک مراجعه کنید.
سوال: آیا نوروپاتی دیابتی باعث قطع پا میشود؟
نوروپاتی دیابتی یکی از عوامل خطر زخم پای دیابتی است که در صورت عدم درمان میتواند منجر به قطع عضو شود. اما با مراقبت مناسب از پاها، کنترل قند خون و مراجعه به موقع به پزشک، میتوان از این عارضه جلوگیری کرد.
سوال: آیا ورزش برای نوروپاتی دیابتی مفید است؟
بله، ورزش منظم میتواند به کنترل قند خون، بهبود جریان خون به اعصاب، کاهش درد و تقویت عضلات کمک کند. ورزشهای کمفشار مانند پیادهروی، شنا و دوچرخهسواری توصیه میشوند. قبل از شروع برنامه ورزشی با پزشک مشورت کنید.
سوال: چه مکملهایی برای نوروپاتی دیابتی مفید است؟
برخی مطالعات نشان دادهاند که مکملهایی مانند آلفا لیپوئیک اسید، ویتامینهای گروه B (بهویژه B12)، و اسید گاما لینولنیک ممکن است به کاهش علائم نوروپاتی کمک کنند. قبل از مصرف هر مکملی با پزشک مشورت کنید.
نکات کلیدی
- نوروپاتی دیابتی آسیب عصبی ناشی از قند خون بالای مزمن است که حدود ۵۰ درصد افراد دیابتی را درگیر میکند
- شایعترین علائم شامل بیحسی، گزگز، سوزش و درد در پاها و دستها است
- کنترل دقیق قند خون مهمترین راه پیشگیری و درمان نوروپاتی دیابتی است
- مراقبت روزانه از پاها برای جلوگیری از زخم و عفونت ضروری است
- داروها و روشهای درمانی مختلف میتوانند درد و علائم را کنترل کنند
- با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، میتوان از عوارض جدی جلوگیری کرد
- سبک زندگی سالم شامل ورزش، تغذیه مناسب و عدم مصرف سیگار به کنترل نوروپاتی کمک میکند
اشتراک گذاری
