محاسبه واحد چربی-پروتئین (FPU) برای تنظیم انسولین
محاسبه واحد چربی-پروتئین (FPU) برای تنظیم انسولین
اگر دیابت دارید و از انسولین استفاده میکنید، احتمالاً متوجه شدهاید که شمارش کربوهیدرات همیشه کافی نیست. غذاهای پرچرب و پرپروتئین هم قند خون را بالا میبرند. محاسبه واحد چربی-پروتئین (FPU) روشی علمی برای تنظیم دقیقتر انسولین است.
در این مقاله، فرمول FPU، نحوه محاسبه و کاربرد عملی آن را آموزش میدهیم.
واحد چربی-پروتئین (FPU) چیست؟
FPU مخفف Fat-Protein Unit (واحد چربی-پروتئین) است. این مفهوم توسط محققان لهستانی در دهه ۲۰۱۰ معرفی شد تا تأثیر چربی و پروتئین بر قند خون را کمیسازی کند.
تعریف ساده
- ۱ FPU = ۱۰۰ کالری از چربی و پروتئین
- هر FPU تقریباً معادل ۱۰ گرم کربوهیدرات عمل میکند
- اما این کربوهیدرات معادل، با تأخیر ۳-۵ ساعته قند خون را بالا میبرد
چرا به FPU نیاز داریم؟
شمارش کربوهیدرات سنتی فقط کربوهیدراتها را محاسبه میکند. اما:
- حدود ۵۰-۶۰٪ پروتئین میتواند به گلوکز تبدیل شود
- حدود ۱۰٪ چربی هم میتواند به گلوکز تبدیل شود
- این فرآیند (گلوکونئوژنز) ۳-۵ ساعت طول میکشد
- انسولین سریعاثر معمولی این قند تأخیری را پوشش نمیدهد
فرمول محاسبه FPU
گام ۱: محاسبه کالری چربی
هر گرم چربی = ۹ کالری
کالری چربی = گرم چربی × ۹
گام ۲: محاسبه کالری پروتئین
هر گرم پروتئین = ۴ کالری
کالری پروتئین = گرم پروتئین × ۴
گام ۳: محاسبه کالری کل
کالری کل = کالری چربی + کالری پروتئین
گام ۴: محاسبه FPU
FPU = کالری کل ÷ ۱۰۰
گام ۵: تبدیل به کربوهیدرات معادل
کربوهیدرات معادل = FPU × ۱۰ گرم
مثال عملی: کباب کوبیده
فرض کنید یک سیخ کباب کوبیده (۱۰۰ گرم) میخورید:
اطلاعات غذایی
- پروتئین: ۲۵ گرم
- چربی: ۲۰ گرم
- کربوهیدرات: ۰ گرم
محاسبه
- کالری چربی = ۲۰ × ۹ = ۱۸۰ کالری
- کالری پروتئین = ۲۵ × ۴ = ۱۰۰ کالری
- کالری کل = ۱۸۰ + ۱۰۰ = ۲۸۰ کالری
- FPU = ۲۸۰ ÷ ۱۰۰ = ۲.۸ FPU
- کربوهیدرات معادل = ۲.۸ × ۱۰ = ۲۸ گرم
نتیجه
این کباب معادل ۲۸ گرم کربوهیدرات اضافی عمل میکند که باید با تأخیر انسولین بزنید.
مثال عملی: پیتزا
دو برش پیتزا پپرونی:
اطلاعات غذایی
- کربوهیدرات: ۶۰ گرم (نان پیتزا)
- پروتئین: ۳۰ گرم (پنیر و پپرونی)
- چربی: ۳۵ گرم
محاسبه FPU
- کالری چربی = ۳۵ × ۹ = ۳۱۵ کالری
- کالری پروتئین = ۳۰ × ۴ = ۱۲۰ کالری
- کالری کل = ۳۱۵ + ۱۲۰ = ۴۳۵ کالری
- FPU = ۴۳۵ ÷ ۱۰۰ = ۴.۳۵ FPU
- کربوهیدرات معادل = ۴.۳۵ × ۱۰ = ۴۳.۵ گرم
محاسبه کل انسولین
- برای کربوهیدرات واقعی (۶۰ گرم): انسولین فوری
- برای کربوهیدرات معادل FPU (۴۳.۵ گرم): انسولین با تأخیر
- کل کربوهیدرات معادل = ۶۰ + ۴۳.۵ = ۱۰۳.۵ گرم
چه زمانی انسولین FPU را تزریق کنیم؟
انسولین مربوط به FPU باید با تأخیر تزریق شود:
روش تقسیم دوز (برای تزریق قلمی)
- دوز ۱ (قبل از غذا): انسولین برای کربوهیدرات واقعی
- دوز ۲ (۲-۳ ساعت بعد): نیمی از انسولین FPU
- دوز ۳ (۴-۵ ساعت بعد): نیم دیگر انسولین FPU (در صورت نیاز)
روش بولوس ترکیبی (برای پمپ انسولین)
- بخش فوری: انسولین کربوهیدرات + ۵۰٪ انسولین FPU
- بخش گسترده: ۵۰٪ انسولین FPU در طول ۴-۶ ساعت
جدول FPU غذاهای رایج ایرانی
غذاهای با FPU بالا (بیش از ۳ FPU)
- کلهپاچه (یک پرس): ۵-۷ FPU
- کباب برگ (۲ سیخ): ۴-۵ FPU
- کباب کوبیده (۲ سیخ): ۴-۵ FPU
- ماهیچه (یک پرس): ۴-۶ FPU
- پیتزا (۳ برش): ۵-۷ FPU
- چیزبرگر: ۴-۵ FPU
- آبگوشت (یک کاسه): ۳-۵ FPU
غذاهای با FPU متوسط (۱-۳ FPU)
- جوجهکباب (۲ سیخ): ۲-۳ FPU
- کوکوی سبزی (۳ عدد): ۱.۵-۲ FPU
- قرمهسبزی (بدون برنج): ۲-۳ FPU
- قیمه (بدون برنج): ۲-۳ FPU
- ماهی سرخشده: ۲-۳ FPU
- تخممرغ (۳ عدد): ۱.۵-۲ FPU
غذاهای با FPU پایین (کمتر از ۱ FPU)
- سینه مرغ بدون پوست: ۰.۵-۱ FPU
- ماهی بخارپز: ۰.۵-۱ FPU
- حبوبات پخته: ۰.۲-۰.۵ FPU
- توفو: ۰.۳-۰.۵ FPU
قوانین کاربردی FPU
قانون ۱: حداقل آستانه
FPU کمتر از ۱ معمولاً نیاز به انسولین اضافی ندارد. فقط FPU بالای ۱ را محاسبه کنید.
قانون ۲: تنظیم شخصی
ضریب ۱ FPU = ۱۰ گرم کربوهیدرات فقط یک نقطه شروع است. بعضی افراد به ۱ FPU = ۸ گرم یا ۱ FPU = ۱۲ گرم واکنش نشان میدهند. با آزمایش و خطا ضریب شخصی خود را پیدا کنید.
قانون ۳: زمانبندی
هرچه FPU بیشتر، زمان تزریق باید طولانیتر باشد:
- ۱-۲ FPU: ۳-۴ ساعت
- ۳-۴ FPU: ۴-۵ ساعت
- ۵+ FPU: ۵-۶ ساعت
قانون ۴: ترکیب با کربوهیدرات
اگر غذا هم کربوهیدرات و هم FPU بالا دارد (مثل پیتزا)، هر دو را محاسبه کنید اما انسولینها را جداگانه تزریق کنید.
محاسبه انسولین برای FPU
از همان نسبت انسولین به کربوهیدرات (ICR) خود استفاده کنید:
فرمول
انسولین FPU = (FPU × ۱۰) ÷ ICR
مثال
اگر ICR شما ۱:۱۰ است (یعنی ۱ واحد انسولین برای هر ۱۰ گرم کربوهیدرات) و غذا ۳ FPU دارد:
- کربوهیدرات معادل = ۳ × ۱۰ = ۳۰ گرم
- انسولین FPU = ۳۰ ÷ ۱۰ = ۳ واحد
این ۳ واحد را با تأخیر (۲-۴ ساعت بعد از غذا) تزریق کنید.
کاربرد FPU در پمپ انسولین
پمپهای انسولین معمولاً قابلیت بولوس ترکیبی دارند که برای FPU ایدهآل است:
تنظیمات پیشنهادی
برای غذای با FPU متوسط (۲-۳ FPU)
- بولوس فوری: ۶۰٪
- بولوس گسترده: ۴۰٪ در ۳ ساعت
برای غذای با FPU بالا (۴+ FPU)
- بولوس فوری: ۴۰-۵۰٪
- بولوس گسترده: ۵۰-۶۰٪ در ۴-۵ ساعت
برنامهنویسی بولوس
- کل انسولین (کربوهیدرات + FPU) را محاسبه کنید
- درصد فوری و گسترده را تعیین کنید
- مدت زمان گسترش را تنظیم کنید
- بولوس را اجرا کنید
کاربرد FPU در سیستمهای Loop
اگر از سیستمهای حلقه بسته (Loop, OpenAPS, AndroidAPS) استفاده میکنید:
روش اول: وارد کردن جداگانه
- کربوهیدرات واقعی را فوراً وارد کنید
- کربوهیدرات معادل FPU را ۳-۴ ساعت بعد وارد کنید
روش دوم: استفاده از قابلیتهای داخلی
بعضی سیستمها (مثل Loop) قابلیت “کربوهیدرات گسترده” دارند:
- کربوهیدرات واقعی: جذب معمولی
- کربوهیدرات FPU: جذب کند (۴-۶ ساعت)
نکات مهم در استفاده از FPU
۱. شروع محتاطانه
اگر تازه شروع به استفاده از FPU کردهاید، با ۵۰٪ انسولین محاسبهشده شروع کنید و به تدریج افزایش دهید.
۲. یادداشتبرداری
نتایج را ثبت کنید تا الگوی شخصی خود را کشف کنید. هر فرد واکنش متفاوتی دارد.
۳. توجه به هایپو
اگر انسولین FPU زیاد بزنید، ممکن است ۴-۵ ساعت بعد هایپو شوید. همیشه قند دم دست داشته باشید.
۴. ورزش و فعالیت
اگر بعد از غذا ورزش میکنید، ممکن است به انسولین FPU کمتری نیاز داشته باشید.
۵. شبها محتاط باشید
برای غذاهای شام با FPU بالا، انسولین کمتر بزنید تا از هایپوی شبانه جلوگیری شود.
مقایسه روشهای مختلف
فقط شمارش کربوهیدرات
- مزایا: ساده، سریع
- معایب: دقت کم برای غذاهای پرچرب/پرپروتئین
- مناسب برای: غذاهای ساده، کمچرب
FPU کامل
- مزایا: دقت بالا
- معایب: پیچیده، نیاز به محاسبه
- مناسب برای: غذاهای پرچرب مثل پیتزا، کباب
روش سادهشده
- برای هر ۱۰۰ گرم گوشت چرب: ۲-۳ واحد انسولین اضافی با تأخیر
- برای پنیر: ۱-۲ واحد به ازای هر ۵۰ گرم با تأخیر
چه زمانی از FPU استفاده کنیم؟
استفاده کنید اگر:
- غذا بیش از ۲ FPU دارد
- بعد از غذاهای پرچرب قند بالا میرود
- از پمپ انسولین استفاده میکنید
- میخواهید کنترل دقیقتری داشته باشید
لازم نیست اگر:
- غذا کمچرب و کمپروتئین است
- FPU کمتر از ۱ است
- قند خون بعد از غذا خوب است
سوالات متداول
سوال: آیا همه باید از FPU استفاده کنند؟
خیر، FPU بیشتر برای افرادی مفید است که از انسولین سریعاثر استفاده میکنند و مشکل قند بالا بعد از غذاهای پرچرب دارند. اگر قند خون شما با شمارش کربوهیدرات ساده خوب کنترل میشود، نیازی به FPU نیست.
سوال: آیا FPU برای دیابت نوع ۲ هم کاربرد دارد؟
FPU بیشتر برای دیابت نوع ۱ یا افرادی که از انسولین سریعاثر استفاده میکنند طراحی شده. برای دیابت نوع ۲ که از داروهای خوراکی استفاده میکنند، شمارش کربوهیدرات ساده معمولاً کافی است.
سوال: چگونه ضریب شخصی FPU خود را پیدا کنم؟
با ۱ FPU = ۱۰ گرم کربوهیدرات شروع کنید. بعد از چند بار آزمایش، اگر قند همچنان بالا میرود، ضریب را به ۱۲ گرم افزایش دهید. اگر هایپو میشوید، به ۸ گرم کاهش دهید.
سوال: آیا میتوانم از اپلیکیشن برای محاسبه استفاده کنم؟
بله، اپلیکیشنهایی مثل mylife، xDrip+ و Loop قابلیت محاسبه FPU دارند. همچنین اپلیکیشنهای شمارش کالری مثل MyFitnessPal اطلاعات چربی و پروتئین را نشان میدهند که میتوانید برای محاسبه دستی استفاده کنید.
سوال: اگر انسولین FPU نزنم چه میشود؟
قند خون شما ۳-۶ ساعت بعد از غذای پرچرب بالا خواهد رفت. این افزایش ممکن است تا ۸ ساعت ادامه داشته باشد. با زدن انسولین تصحیحی میتوانید آن را کنترل کنید، اما استفاده از FPU از پیش جلوگیری میکند.
سوال: آیا FPU برای صبحانه هم لازم است؟
بستگی به نوع صبحانه دارد. اگر صبحانه پرچرب مثل تخممرغ با بیکن یا سوسیس میخورید، بله. اگر صبحانه سبک با نان و پنیر کمچرب میخورید، معمولاً لازم نیست.
نکات کلیدی
- FPU (واحد چربی-پروتئین) تأثیر چربی و پروتئین بر قند خون را کمی میکند
- ۱ FPU = ۱۰۰ کالری از چربی و پروتئین = معادل ۱۰ گرم کربوهیدرات
- فرمول: FPU = (چربی × ۹ + پروتئین × ۴) ÷ ۱۰۰
- انسولین FPU باید با تأخیر ۲-۵ ساعت تزریق شود
- کاربران پمپ میتوانند از بولوس ترکیبی استفاده کنند
- FPU کمتر از ۱ معمولاً نیاز به انسولین اضافی ندارد
- با ۵۰٪ دوز محاسبهشده شروع کنید و به تدریج تنظیم کنید
- غذاهای پرچرب مثل پیتزا، کباب و کلهپاچه FPU بالایی دارند
- یادداشتبرداری به پیدا کردن ضریب شخصی کمک میکند
- با پزشک یا متخصص تغذیه خود در مورد استفاده از FPU مشورت کنید
اشتراک گذاری
